วิทยาศาสตร์อาหาร

"สังขยา" ทำมาจากอะไร? เจาะลึกวิทยาศาสตร์เบื้องหลังความหอมหวานที่เคลือบขนมปัง เมื่อพูดถึง "สังขยา" หลายคนคงนึกถึงเนื้อสัมผัสเนียนละเอียด สีเขียวมรกตหรือสีส้มละมุนที่ราดบนขนมปังนึ่งร้อน ๆ หรือจิ้มกับขนมปังปิ้งกรอบนอกนุ่มใน แต่เบื้องหลังรสชาติอันเป็นเอกลักษณ์นี้ ไม่ได้เกิดจากการนำวัตถุดิบมาผสมรวมกันแบบธรรมดาเท่านั้น เพราะแท้จริงแล้ว สังขยาหนึ่งถ้วยคือผลลัพธ์ของกระบวนการทางวิทยาศาสตร์อาหาร ทั้งการเปล.. ดูเพิ่ม

ทำไมขนมครกถึงกรอบนอก แต่ข้างในยังนุ่มเยิ้ม? วิทยาศาสตร์ในหลุมเล็ก ๆ ที่หลายคนไม่เคยสังเกต เสียงแป้งดังฉ่าเมื่อถูกหยอดลงบนเตาร้อน กลิ่นกะทิค่อย ๆ ลอยขึ้นมา ก่อนที่ขอบขนมจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลทอง ส่วนตรงกลางยังคงขาวนวล นุ่ม และชุ่มฉ่ำ ภาพเหล่านี้อาจดูเหมือนขั้นตอนทำขนมธรรมดา แต่หากลองมองให้ลึกลงไป ขนมครกหนึ่งคู่คือการทำงานร่วมกันของความร้อน น้ำ แป้ง ไขมัน และรูปทรงของเตา ภายในเวลาเพียงไม่กี่นาที แล้.. ดูเพิ่ม

เคยไหมครับ... กินส้มตำเผ็ดระดับไฟลุก หรือเผลอกัดพริกสวนเข้าไปเต็มคำ สิ่งแรกที่หลายคนทำคือรีบคว้าน้ำเย็นมาดื่มทันที แต่แปลกมาก... ยิ่งดื่มก็เหมือนจะเย็นแค่แป๊บเดียว แล้วความเผ็ดก็กลับมาเล่นงานต่อเหมือนเดิม ในขณะที่บางคนหยิบนมขึ้นมาดื่มแค่ไม่กี่อึก กลับรู้สึกว่าความเผ็ดลดลงอย่างเห็นได้ชัด แล้วเคยสงสัยไหมว่า ทำไมถึงเป็นแบบนั้น? คำตอบอยู่ที่สารตัวหนึ่งในพริกที่ชื่อว่า "แคปไซซิน" (Capsaicin) สารตัวนี้.. ดูเพิ่ม

เวลาเรากินอาหารบางอย่าง หลายคนมักรู้สึกว่าเมนูที่ใส่ผงชูรสมีรสชาติกลมกล่อมและเข้มข้นขึ้น แต่คำถามคือ ผงชูรสทำให้อาหารอร่อยขึ้นจริง หรือเป็นเพียงความรู้สึกกันแน่ คำตอบคือ ผงชูรสสามารถช่วยให้อาหารมีรสชาติที่หลายคนรู้สึกว่าอร่อยขึ้นได้จริง เพราะมันช่วยเพิ่มรสชาติที่เรียกว่า อูมามิ ซึ่งเป็นหนึ่งในรสชาติพื้นฐานที่มนุษย์รับรู้ได้ นอกเหนือจากรสหวาน เค็ม เปรี้ยว และขม อูมามิให้ความรู้สึกคล้ายความกลมกล่อม.. ดูเพิ่ม

พริกไม่ได้ร้อน แต่ทำไมสมองสั่งให้เหงื่อออกน้ำตาไหล เวลาพริกเข้าปาก เรามักพูดว่าลิ้นกำลังรับ “รสเผ็ด” แต่ในทางชีววิทยา ความเผ็ดไม่ได้เป็นรสชาติแบบเดียวกับหวาน เค็ม เปรี้ยว ขม หรืออูมามิ สิ่งที่เกิดขึ้นจริงคือ ระบบรับความเจ็บปวดและความร้อนในช่องปากกำลังถูกกระตุ้น จนสมองตีความว่าบริเวณที่สัมผัสพริกกำลังร้อนจัด คล้ายถูกของร้อนลวก ทั้งที่อุณหภูมิของอาหารอาจไม่ได้สูงเลย ตัวการสำคัญคือ แคปไซ.. ดูเพิ่ม

วัตถุดิบอาหารที่มีเปลือกสีชมพูสะดุดตา แต่เมื่อปอกออกกลับพบเนื้อวุ้นสีดำใส พร้อมกลิ่นฉุนเฉพาะตัว เป็นภาพจำของ "ไข่เยี่ยวม้า" ที่หลายคนคุ้นเคยมาตั้งแต่เด็ก ชื่อเรียกที่ฟังดูแปลกประหลาดนี้เคยสร้างความเข้าใจผิดให้ผู้คนจำนวนมากคิดว่ามีส่วนผสมของปัสสาวะม้าอยู่ในกระบวนการหมัก ทว่าในความจริงทางชีวเคมีและประวัติศาสตร์ ไข่ชนิดนี้กลับเป็นสุดยอดภูมิปัญญาการถนอมอาหารระดับโลกที่ไม่เคยเจือปนสิ่งปฏิกูลใดๆ 1. จุด.. ดูเพิ่ม

เคยสงสัยกันไหมว่าทำไมไก่ทอดร้อนๆ หรือเฟรนช์ฟรายส์ถึงมีเสน่ห์ดึงดูดใจได้ขนาดนั้น กัดคำแรกแล้วเสียงกรอบดังขึ้นมาทันที มันคือความสุขที่ไม่มีใครปฏิเสธได้ลง ความลับของเรื่องนี้ไม่ได้อยู่ที่เวทมนตร์หรือเครื่องปรุงลึกลับ แต่อยู่ที่ปฏิกิริยาทางวิทยาศาสตร์สุดเรียบง่ายระหว่างน้ำมันที่ร้อนจัดกับน้ำที่อยู่ในเนื้อสัตว์หรือผักต่างๆ หลักการทำงานของมันคือการไล่ความชื้น เริ่มต้นจากการที่น้ำมันมีความร้อนสูงมากเมื่อ.. ดูเพิ่ม

ลองเปิดถังข้าวสารที่บ้านดู หลายคนอาจพบว่าข้าวสารที่เก็บดี ๆ อยู่ได้นานเป็นเดือนหรือเป็นปี แต่เมื่อหุงเป็นข้าวสวยแล้ว หากวางไว้ที่อุณหภูมิห้อง เพียงวันหรือสองวันก็เริ่มมีกลิ่นผิดปกติ บางครั้งมีเมือกหรือเชื้อราขึ้นจนต้องทิ้ง ทั้งที่วัตถุดิบก็คือข้าวเหมือนกัน แล้วทำไมอายุการเก็บรักษาถึงต่างกันมาก คำตอบสำคัญอยู่ที่ "น้ำ" ข้าวสารมีความชื้นต่ำมาก หลังผ่านกระบวนการสีและทำให้แห้ง ปริมาณน้ำที่เหลืออยู่ไม่.. ดูเพิ่ม

เคยไหม กินแกงหรือพะโล้ตอนทำเสร็จใหม่ ๆ แล้วรู้สึกว่าอร่อยใช้ได้ แต่พอเอาเข้าตู้เย็นไว้หนึ่งคืน อุ่นกินอีกครั้งกลับรู้สึกว่ารสชาติเข้มข้นขึ้น กลมกล่อมขึ้น จนหลายคนพูดติดปากว่า "ของค้างคืนอร่อยกว่า" เรื่องนี้ไม่ได้เป็นความรู้สึกไปเองทั้งหมด แต่มีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์อยู่เบื้องหลัง และไม่ได้เกิดกับอาหารทุกชนิด สิ่งแรกที่เกิดขึ้นคือ รสชาติของเครื่องปรุงมีเวลาผสมเข้าหากันมากขึ้น ตอนที่อาหารเพิ่งปรุงเสร.. ดูเพิ่ม

เปิดปมดราม่า "เจลาโต" บนโลกออนไลน์ สู่ความจริงทางวิทยาศาสตร์อาหารที่ควรรู้ กลายเป็นประเด็นร้อนที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์และแชร์ต่อกันอย่างกว้างขวางบนโลกออนไลน์ หลังจากพิธีกรและดีเจชื่อดังอย่าง กฤษ ศรีภูมิเศรษฐ์ ได้ออกมาแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับของหวานแช่แข็งยอดนิยม จนเกิดกระแสถกเถียงอย่างเผ็ดร้อนในหมู่ผู้บริโภคและนักชิม กระแสดราม่าดังกล่าวส่งผลให้หลายคนเริ่มหันกลับมาตั้งคำถามและเกิดความสงสัยอย่างจริงจัง.. ดูเพิ่ม

เวลาเราหุงข้าวทานหรือซื้อข้าวทานตามร้านอาหาร หลายคนคงเคยสงสัยว่าทําไมข้าวเหนียวที่เราทานกับส้มตําหรือไก่ย่างถึงมีความเหนียวนุ่มเกาะตัวกันเป็นก้อน ในขณะที่ข้าวสวยที่เราทานกับแกงทั่วไปกลับมีความร่วนซุยและแยกตัวออกจากกัน ทั้งที่พืชทั้งสองชนิดต่างก็เป็นข้าวเหมือนกัน ความแตกต่างในเรื่องของสัมผัสนี้มีคําตอบซ่อนอยู่ในระดับโครงสร้างของโมเลกุลแป้งที่อยู่ในเมล็ดข้าวนั่นเอง หัวใจสําคัญของเรื่องนี้อยู่ที่สารป.. ดูเพิ่ม

เคยสงสัยกันไหมว่าเวลาเราวางขนมปังทิ้งไว้ข้างนอกแค่ไม่กี่วันก็อาจจะเห็นราสีเขียวหรือสีดําขึ้นมาให้เห็นแล้ว แต่ในขณะที่ข้าวสวยที่เราตุนไว้ในหม้อหุงข้าวหรือตักแบ่งใส่จานบางครั้งก็ยังดูปกติกว่า เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญแต่เป็นผลมาจากองค์ประกอบทางกายภาพและสารอาหารที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงระหว่างเจ้าสองอย่างนี้ ซึ่งความแตกต่างเหล่านี้ส่งผลโดยตรงต่อการเจริญเติบโตของเชื้อราที่ต้องการปัจจัยในการดํารงช.. ดูเพิ่ม

เคยสังเกตไหมเวลากินแอปเปิลแล้วหั่นทิ้งไว้นานๆ เนื้อด้านในจากที่เคยขาวสะอาดจะค่อยๆ กลายเป็นสีน้ําตาลดูไม่น่ากิน หลายคนอาจจะคิดว่าเป็นเพราะแอปเปิลผลนั้นเริ่มเน่าเสีย แล้ว แต่ความจริงแล้วมันเป็นปฏิกิริยาทางเคมีที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติเพื่อปกป้องตัวเองของผลไม้ชนิดนี้ กระบวนการที่เกิดขึ้นนี้เรียกว่าการเกิดสีน้ําตาลโดยเอนไซม์ หรือ Enzyme Browning ภายในเนื้อแอปเปิลจะมีสารประกอบที่เรียกว่าฟีนอล และมีเอนไซม์.. ดูเพิ่ม

เคยสังเกตไหมว่าเวลาเราสั่งอาหารมาแล้วยังร้อนๆ ควันฉุย เรามักจะรู้สึกอยากกินทันทีและรับรู้ถึงรสชาติที่เข้มข้นกว่าอาหารที่ทิ้งไว้จนเย็นชืด ความรู้สึกนี้ไม่ใช่แค่เรื่องของความชอบส่วนบุคคลเพียงอย่างเดียว แต่เป็นสิ่งที่วิทยาศาสตร์สามารถอธิบายได้ด้วยกลไกการทํางานของร่างกายมนุษย์เราเอง ปัจจัยแรกที่ส่งผลสําคัญคือประสาทสัมผัสของเรา โดยเฉพาะเรื่องของกลิ่น การที่อาหารมีอุณหภูมิสูงจะทําให้โมเลกุลในอาหารระเหยอ.. ดูเพิ่ม

เคยสงสัยกันไหมว่าทําไมเส้นบะหมี่กึ่งสําเร็จรูปที่เราซื้อมาทานกันเพียงแค่เติมน้ําร้อนทิ้งไว้ไม่ถึงสามนาทีก็พร้อมทานได้ทันที ความลับของความรวดเร็วนี้ไม่ได้อยู่ที่เวทมนตร์หรือสารเคมีใดๆ แต่อยู่ที่ขั้นตอนการผลิตในโรงงานที่อาศัยหลักการทางวิทยาศาสตร์ด้านอาหารเข้ามาช่วยเพื่อให้แป้งสาลีเปลี่ยนสภาพอย่างรวดเร็วเมื่อได้รับความร้อน ขั้นตอนเริ่มต้นมาจากการผสมแป้งสาลีกับส่วนผสมอื่นๆ จนกลายเป็นแผ่นแป้ง จากนั้นเค.. ดูเพิ่ม

เปิดขวดซีอิ๊วขาวครั้งแรกแล้วเทใส่ช้อน หลายคนคงเคยสงสัยเหมือนกันว่าตรงไหนเรียกว่าขาว เพราะของเหลวที่เห็นออกน้ำตาลแดง บางยี่ห้อเข้มจนเกือบดำ คำตอบคือคำว่า “ขาว” ไม่ได้บอกว่าซีอิ๊วต้องใสหรือมีสีขาวเหมือนนม แต่ใช้แยกซีอิ๊วชนิดนี้ออกจากซีอิ๊วดำและซีอิ๊วหวานที่มีสีเข้มกว่า เนื้อข้นกว่า และมักใช้แต่งสีอาหารมากกว่า ถ้าเทซีอิ๊วขาวบาง ๆ ลงบนจานสีขาวหรือยกช้อนส่องกับแสง จะเห็นว่าจริง ๆ แล้วเป็นส.. ดูเพิ่ม

นมสดแทบไม่มีกลิ่นแรง แต่พอบูดขึ้นมากลับเหม็นจนบางครั้งยังไม่ทันยกแก้วเข้าใกล้จมูกก็รู้แล้ว สาเหตุไม่ได้มาจากสารชนิดเดียว แต่เกิดจากจุลินทรีย์จำนวนมากกำลังใช้สารอาหารในนม แล้วปล่อยของเสียที่มีกลิ่นออกมาหลายกลุ่มพร้อมกัน นมเป็นอาหารชั้นดีของจุลินทรีย์ ในนมมีทั้งน้ำ น้ำตาลแลคโตส โปรตีน ไขมัน วิตามิน และแร่ธาตุ สารอาหารเหล่านี้เลี้ยงคนได้ก็เลี้ยงแบคทีเรีย ยีสต์ และจุลินทรีย์อื่นได้เหมือนกัน ถ้านมถูกเ.. ดูเพิ่ม

คำว่า “ชีสคือนมบูด” ใช้อธิบายแบบขำ ๆ ได้ แต่ถ้าพูดให้ตรง ชีสไม่ใช่นมที่ปล่อยทิ้งไว้จนเสียเอง ชีสคือผลิตภัณฑ์ที่นำโปรตีนในนมมาทำให้จับตัวเป็นก้อน ภายใต้การควบคุมเชื้อ อุณหภูมิ เวลา ความเป็นกรด และความเค็ม แล้วแยกน้ำบางส่วนออก บางชนิดกินสด บางชนิดต้องบ่มต่อจนเกิดกลิ่นและรสเฉพาะตัว นมบูดตามธรรมชาติเกิดจากจุลินทรีย์ที่ไม่ทราบชนิดเข้าไปเพิ่มจำนวน อาจมีทั้งเชื้อที่ทำให้อาหารเสีย เชื้อก่อโรค.. ดูเพิ่ม

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์ที่รู้สึกเหนื่อยล้าหรือเพลียจากอากาศร้อน พอได้ทานผลไม้รสเปรี้ยวหรือเครื่องดื่มที่มีรสเปรี้ยวแล้วก็รู้สึกตื่นตัวขึ้นมาทันที ความรู้สึกสดชื่นที่เกิดขึ้นนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญหรือความรู้สึกส่วนตัวเพียงอย่างเดียว แต่มีกลไกทางวิทยาศาสตร์รองรับทั้งเรื่องของรสสัมผัสและปฏิกิริยาเคมีภายในร่างกายของเราที่ตอบสนองต่อสารประกอบในอาหารที่มีรสเปรี ้ยว ซึ่งกระบวนการเหล่านี้ทำงานร่วมกันจนทำใ.. ดูเพิ่ม