สมอง

หลายคนเคยเจอเหตุการณ์แปลก ๆ แบบนี้ ปกติดื่มกาแฟทุกเช้ามาหลายปี ตื่นมาก็ชงทันที บางคนถึงขั้นพูดติดตลกว่า เลือดในร่างกายเป็นกาแฟไปแล้วครึ่งหนึ่ง แต่วันไหนไม่ได้ดื่มขึ้นมา กลับเริ่มปวดหัว มึน ๆ ง่วงผิดปกติ และรู้สึกไม่มีแรงทำงาน จนหลายคนสงสัยว่า นี่เราติดกาแฟจริง ๆ หรือเปล่า คำตอบคือ สิ่งที่ติดจริง ๆ ไม่ใช่กาแฟ แต่คือ คาเฟอีน คาเฟอีนเป็นสารกระตุ้นตามธรรมชาติที่พบในกาแฟ ชา เครื่องดื่มชูกำลัง และอาหาร.. ดูเพิ่ม

เดจาวูเป็นความรู้สึกคุ้นเคยกับเหตุการณ์ที่จริง ๆ แล้วอาจไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน นักวิทยาศาสตร์มองว่าเกี่ยวข้องกับระบบความจำและการรับรู้ของสมอง มากกว่าจะเป็นหลักฐานของอีกมิติหนึ่ง คุณกำลังเดินเข้าห้องหนึ่งเป็นครั้งแรก แต่จู่ ๆ กลับรู้สึกว่าเคยยืนอยู่ตรงนี้มาก่อน เคยได้ยินบทสนทนาแบบนี้ หรือรู้สึกเหมือนรู้ล่วงหน้าว่าอีกฝ่ายจะพูดอะไรต่อ ความรู้สึกแปลก ๆ แบบนี้เรียกว่า เดจาวู หรือ déjà vu ค.. ดูเพิ่ม

หลายคนเผลอลุกเดินทันทีเมื่อคุยโทรศัพท์นาน ๆ โดยเฉพาะสายจริงจังหรือเรื่องเครียด พฤติกรรมนี้อาจเกี่ยวกับการคิด การจัดการความสนใจ และการระบายความตึงเครียดของร่างกาย แค่รับโทรศัพท์ บางคนก็ลุกจากเก้าอี้ทันที เดินจากโต๊ะไปหน้าต่าง จากหน้าต่างไปประตู แล้ววนกลับมาเหมือนไม่มีจุดหมาย ทั้งที่ระหว่างนั้นไม่ได้ตั้งใจจะไปไหนเลย พฤติกรรมนี้เกิดขึ้นกับคนจำนวนมาก โดยเฉพาะเวลาคุยสายยาว คุยเรื่องงาน คุยกับคนสำคัญ ห.. ดูเพิ่ม

บางครั้งคนที่เราไม่ชอบที่สุด กลับเป็นคนที่กินพื้นที่ในหัวมากกว่าที่คิด เรื่องนี้อาจเกี่ยวกับระบบเฝ้าระวังของสมอง มากกว่าความอยากรู้อยากเห็นธรรมดา เคยเป็นไหม คนที่เราบอกว่า “ไม่อยากสนใจแล้ว” กลับเป็นคนที่เรารู้ความเคลื่อนไหวเร็วที่สุด เห็นเขาโพสต์ เห็นเขาพูดผิด เห็นเขาทำอะไรแปลก ๆ แล้วสมองเหมือนรีบบันทึกทันที เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าเรายังอยากยุ่งกับชีวิตเขาเสมอไป แต่อาจเป็นผลจากกลไกของสม.. ดูเพิ่ม

เคยมั่นใจมากว่าเหตุการณ์หนึ่งเกิดขึ้นแบบนั้นแน่ ๆ แต่พอถามอีกคนกลับได้คำตอบไม่เหมือนกันเลย เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าใครโกหกเสมอไป เพราะความจำของมนุษย์ไม่ได้ทำงานเหมือนกล้องวิดีโอที่กดเล่นซ้ำแล้วได้ภาพเดิมทุกครั้ง นักจิตวิทยาและนักประสาทวิทยาพบตรงกันว่า ความทรงจำเป็นกระบวนการที่สมอง “สร้างขึ้นใหม่” จากหลายส่วน ทั้งภาพ เสียง อารมณ์ ความรู้เดิม และข้อมูลที่เราได้รับภายหลัง นั่นทำให้คนเราสามา.. ดูเพิ่ม

การนอนนิ่ง ๆ หรือนั่งเหม่อไม่ได้แปลว่าสมองหยุดทำงานเสมอไป เพราะช่วงที่เราดูเหมือนไม่ได้คิดอะไร สมองยังมีงานเบื้องหลังจำนวนมากที่กำลังจัดระเบียบความจำ อารมณ์ และประสบการณ์ของเราอยู่ เรื่องนี้ทำให้หลายคนเข้าใจผิดได้ง่าย เวลาทำงาน คิดเลข หรือแก้ปัญหาหนัก ๆ เรามักรู้สึกว่า “สมองใช้พลังงานมาก” ส่วนเวลานอนเล่นบนเตียงหรือปล่อยใจลอย เรากลับรู้สึกเหมือนสมองกำลังพักเต็มที่ แต่ในมุมประสาทวิทยา ค.. ดูเพิ่ม

จำวันเก่า ๆ ได้ละเอียดมากอาจดูเหมือนพรสวรรค์ แต่ในบางคน นี่อาจเป็นภาวะความจำหายากที่เรียกว่า HSAM ซึ่งไม่ได้แปลว่าจำทุกอย่างเก่ง หรือเป็นโรคสมองเสื่อมเสมอไป HSAM ย่อมาจาก Highly Superior Autobiographical Memory หมายถึงความสามารถในการจดจำเหตุการณ์เกี่ยวกับชีวิตของตัวเองได้ละเอียดผิดปกติ เช่น วันนั้นเกิดอะไรขึ้น ไปที่ไหน รู้สึกอย่างไร หรือวันนั้นตรงกับวันอะไรของสัปดาห์ ฟังดูเหมือนความสามารถในฝัน เพ.. ดูเพิ่ม

คำวิจารณ์จากคนที่เราแคร์อาจเจ็บกว่าคำชมจากคนมากมาย ไม่ใช่เพราะเราอ่อนแอ แต่เพราะสมองมักให้ “สัญญาณลบ” ดังเป็นพิเศษ บางวันเราได้รับคำชมเต็มไปหมด เพื่อนบอกว่าทำดีแล้ว เพื่อนร่วมงานบอกว่างานออกมาดี คนรอบตัวให้กำลังใจจนเหมือนทุกอย่างควรจะโอเค แต่พอคนคนเดียวที่เราแคร์พูดประโยคแย่ ๆ ออกมา ความรู้สึกกลับเปลี่ยนทันที คำชมที่เพิ่งได้ยินเหมือนเบาลง ส่วนประโยคนั้นกลับดังวนอยู่ในหัวซ้ำ ๆ ทั้งที่อ.. ดูเพิ่ม

ปลาทองถูกใช้เป็นสัญลักษณ์ของความจำสั้นมานานเสียจนหลายคนเชื่อไปแล้วว่ามันจำอะไรได้เพียง 3 วินาที ใครลืมของบ่อยก็โดนแซวว่าเป็นปลาทอง เดินเข้าห้องแล้วลืมว่าจะหยิบอะไรก็โดนเรียกว่าความจำปลาทอง ฟังดูน่ารักดี แต่ไม่ค่อยยุติธรรมกับปลาทองเท่าไร เพราะปลาทองไม่ได้ความจำสั้นขนาดนั้นเลย งานทดลองหลายชิ้นพบว่าปลาทองสามารถเรียนรู้ จดจำเส้นทาง จดจำสัญญาณ และเชื่อมโยงเหตุการณ์บางอย่างกับรางวัลได้ดีกว่าที่คนทั่วไป.. ดูเพิ่ม

บอกก่อนเลยว่า ระหว่างอ่านบทความนี้ มีโอกาสสูงมากที่จะหาวอย่างน้อย 1 ครั้ง ไม่ได้ขู่นะ เป็นเรื่องจริง แค่อ่านเรื่องเกี่ยวกับการหาว ดูรูปคนหาว หรือแม้แต่คิดถึงการหาว สมองก็ส่งสัญญาณให้อยากหาวตามได้แล้ว ยิ่งถ้าเห็นคนข้างๆ หาว ยิ่งหนีไม่พ้น ปรากฏการณ์ "หาวติดต่อ" นี่เป็นเรื่องที่แม้แต่นักวิทยาศาสตร์ก็ยังถกเถียงกันอยู่ว่ามันเกิดจากอะไรแน่ชัด แต่มีคำอธิบายหลายอันที่น่าสนใจมาก ทฤษฎี Mirror Neuron กับควา.. ดูเพิ่ม

ลองนึกถึงสถานการณ์นี้ คุณกำลังนั่งทำงานอยู่เงียบ ๆ แล้วคนข้าง ๆ เริ่มกดปากกาซ้ำ ๆ หรือมีใครบางคนเคี้ยวข้าวเสียงแจ๊บ ๆ อยู่ใกล้ ๆ สำหรับบางคน เสียงเหล่านี้อาจเป็นแค่เสียงเล็กน้อยในชีวิตประจำวัน แต่สำหรับอีกหลายคน มันกลับทำให้หงุดหงิดจนแทบอยากลุกหนีทันที สิ่งที่น่าสนใจคือ ความรู้สึกแบบนี้ไม่ได้แปลว่าคุณเป็นคนขี้รำคาญเสมอไป ในบางกรณี มันอาจเกี่ยวข้องกับภาวะที่เรียกว่า Misophonia หรือภาวะเกลียดเสียงเ.. ดูเพิ่ม

เย็นวันศุกร์เพิ่งมาถึงไม่ทันไร รู้ตัวอีกทีคืนวันอาทิตย์ก็มาเคาะประตูแล้ว หลายคนเคยมีความรู้สึกว่าช่วงเวลาสองวันของวันหยุดสุดสัปดาห์ผ่านไปเร็วราวกับโดนกดปุ่มเร่งความเร็ว แต่ในทางกลับกัน เช้าวันจันทร์กลับให้ความรู้สึกเหมือนเวลาเดินช้าลงอย่างประหลาด แค่รอเลิกงานหนึ่งวันก็รู้สึกเหมือนผ่านไปครึ่งเดือน สิ่งที่น่าสนใจคือ นาฬิกาไม่ได้เดินเร็วขึ้นในวันเสาร์ และไม่ได้เดินช้าลงในวันจันทร์ เวลาในโลกภายนอกยัง.. ดูเพิ่ม

หลายคนเริ่มไดเอทด้วยความตั้งใจดี วันนี้จะกินคลีน จะงดของทอด จะเลิกน้ำหวาน และจะไม่แตะขนมเด็ดขาด แต่พอผ่านไปได้ไม่กี่ชั่วโมง ภาพพิซซ่า ไก่ทอด เค้ก หรือชานมไข่มุกกลับลอยเข้ามาในหัวชัดกว่าวันปกติหลายเท่า สิ่งที่น่าแปลกคือ ก่อนเริ่มไดเอท เราอาจไม่ได้อยากกินของเหล่านี้มากนัก แต่ทันทีที่บอกตัวเองว่าห้ามกิน สมองกลับทำเหมือนของเหล่านั้นมีค่าขึ้นมาทันที ปรากฏการณ์นี้เกี่ยวข้องกับสิ่งที่นักจิตวิทยาเรียกว่า.. ดูเพิ่ม

หลายคนมีหนังสืออยู่บนชั้นมากกว่าที่เคยอ่านจบ บางเล่มซื้อมาเมื่อหลายปีก่อน ยังไม่เคยเปิดหน้าแรกด้วยซ้ำ แต่ทุกครั้งที่เดินเข้าร้านหนังสือหรือกดสั่งซื้อออนไลน์ กลับรู้สึกตื่นเต้นและมีความสุขอย่างประหลาด สิ่งที่น่าสนใจคือ ความสุขนั้นมักเกิดขึ้นตั้งแต่ตอนหยิบหนังสือเข้าตะกร้า ตอนกดจ่ายเงิน หรือแม้แต่ตอนรอพัสดุมาส่ง ทั้งที่เนื้อหาภายในหนังสือยังไม่เคยถูกอ่านเลยแม้แต่น้อย ในภาษาญี่ปุ่นมีคำเรียกพฤติกรรมน.. ดูเพิ่ม

หลายคนเคยเจอสถานการณ์ที่น่าแปลกใจ พูดจาสุภาพกับคนแปลกหน้าได้ทั้งวัน อดทนกับลูกค้าได้เป็นชั่วโมง ยิ้มให้เพื่อนร่วมงานแม้จะเหนื่อยแค่ไหน แต่พอกลับถึงบ้าน กลับหงุดหงิดง่ายขึ้น พูดจาแข็งขึ้น หรือระบายอารมณ์ใส่คนที่รักมากที่สุดโดยไม่รู้ตัว สิ่งที่น่าตกใจกว่าคือ คนที่ได้รับด้านดีที่สุดของเรา มักเป็นคนที่ไม่ได้สำคัญที่สุดในชีวิต ขณะที่คนในครอบครัวหรือคนรักกลับต้องเจอกับด้านที่แย่ที่สุดอยู่บ่อยครั้ง คำถา.. ดูเพิ่ม

หลายคนเคยใช้หมากฝรั่งเป็นตัวช่วยเวลาหิว ระหว่างขับรถ ทำงาน หรือกำลังลดน้ำหนัก เพียงแค่เคี้ยวไปสักพัก ความรู้สึกอยากกินอะไรจุกจิกก็ดูเหมือนจะลดลงอย่างน่าประหลาด แต่บางครั้งก็เกิดเหตุการณ์ตรงกันข้าม พอคายหมากฝรั่งทิ้ง ความหิวกลับพุ่งเข้ามาอย่างรวดเร็ว จนรู้สึกเหมือนหิวกว่าเดิมเสียอีก จึงเกิดคำถามว่า ร่างกายกำลังถูกหลอกให้เตรียมย่อยอาหารรอเก้ออยู่หรือไม่ คำตอบคือ มีส่วนจริงอยู่บ้าง แต่เรื่องทั้งหมดซ.. ดูเพิ่ม

ทุกคนคงเคยเจอสถานการณ์เดียวกัน กินส้มตำเผ็ดจัดหรือก๋วยเตี๋ยวใส่พริกเต็มช้อนอยู่ดี ๆ เหงื่อก็เริ่มแตกเต็มหน้าผาก น้ำตาไหล จมูกเริ่มฟืดฟาด และต้องคว้ากระดาษทิชชูมาซับน้ำมูกทั้งที่ไม่ได้เป็นหวัดแม้แต่น้อย สิ่งที่น่าสงสัยคือ พริกไม่ได้เพิ่มอุณหภูมิห้อง ไม่ได้ทำให้ร่างกายติดเชื้อ และไม่ได้ทำให้จมูกอักเสบจริง ๆ แล้วทำไมร่างกายถึงตอบสนองเหมือนกำลังเผชิญเหตุฉุกเฉินทางชีวภาพอยู่ตลอดเวลา ต้นเหตุของเรื่องทั.. ดูเพิ่ม

ลองนึกถึงช่วงเวลาที่ดีที่สุดช่วงหนึ่งในชีวิต ไม่ว่าจะเป็นวันที่สอบติดมหาวิทยาลัยในฝัน วันที่ได้พบคนที่คิดถึงมานาน วันที่ลูกเกิด หรือวันที่ประสบความสำเร็จในสิ่งที่พยายามมาหลายปี หลายคนพบว่าตัวเองยิ้มทั้งน้ำตา ทั้งที่ในขณะนั้นไม่ได้เศร้าเลยแม้แต่น้อย คำถามจึงเกิดขึ้นว่า หากน้ำตาเป็นสัญลักษณ์ของความเสียใจ แล้วทำไมเวลาที่มีความสุขมากที่สุดในชีวิต เรากลับร้องไห้ออกมาได้เหมือนกัน สิ่งที่น่าสนใจคือ สมอง.. ดูเพิ่ม

เคยไหม อยู่ดี ๆ ก็นึกถึงเหตุการณ์น่าอายเมื่อสิบปีก่อนขึ้นมาโดยไม่มีสาเหตุ บางทีอาจเป็นวันที่ตอบคำถามผิดหน้าห้องเรียน พูดอะไรพลาดในที่ประชุม หรือส่งข้อความผิดคน ทั้งที่เวลาผ่านมานานมากแล้ว แต่พอนึกขึ้นมาอีกครั้งก็ยังรู้สึกเขินจนอยากหายตัวไปจากโลก ในทางกลับกัน ความสำเร็จหลายอย่างในชีวิตกลับเลือนหายไปอย่างรวดเร็ว ไม่ว่าจะเป็นวันที่สอบได้คะแนนดี วันที่ได้รับคำชม หรือวันที่ทำบางสิ่งสำเร็จอย่างน่าภาคภู.. ดูเพิ่ม

พริก กาแฟ และแอลกอฮอล์มีจุดร่วมแปลก ๆ คือหลายอย่างไม่ได้ถูกธรรมชาติสร้างมาเพื่อเอาใจมนุษย์ แต่สมองเรากลับเรียนรู้จนเปลี่ยนความแสบ ความขม หรือความมึนให้กลายเป็นความสุขได้ นี่คือเหตุผลที่อาหารเผ็ดจัดทำให้บางคนหยุดกินไม่ได้ กาแฟขม ๆ กลายเป็นเครื่องดื่มเริ่มวันของคนทำงาน และแอลกอฮอล์ถูกผูกกับงานเลี้ยง การสังสรรค์ หรือพิธีกรรมของหลายวัฒนธรรม คำตอบไม่ได้ใช่แค่ “มนุษย์ชอบสารพิษ” แต่ซับซ้อนกว.. ดูเพิ่ม