ประวัติศาสตร์ไทย

ลายสือไทยเกิดขึ้นในสมัยอาณาจักรสุโขทัย
คำตอบคือ อาณาจักรสุโขทัย พ่อขุนรามคำแหงมหาราชทรงเป็นพระมหากษัตริย์แห่งกรุงสุโขทัย และตามข้อความในศิลาจารึกหลักที่ 1 มีการระบุว่า พ่อขุนรามคำแหงทรงประดิษฐ์ลายสือไทยเมื่อ พ.ศ. 1826 ตรงกับช่วงสมัยอาณาจักรสุโขทัย จึงเป็นคำตอบตรงตัวสำหรับคำถามที่ว่า ตัวอักษรไทยเกิดขึ้นในสมัยอาณาจักรใด ลายสือไทยคืออะไร คำว่า ลายสือไทย เป็นชื่อที่ปรากฏในศิลาจารึกหลักที่ 1 โดยมีข้อความสำคัญกล่าวถึงปี พ.ศ. 1826 และการมีลา.. ดูเพิ่ม

ความสำคัญของวันจักรี 6 เมษายน
วันจักรี 6 เมษายนวันที่ระลึกถึงการสถาปนาราชวงศ์จักรีและกรุงรัตนโกสินทร์ 6 เมษายน พ.ศ. 2325 เกิดจุดเปลี่ยนครั้งใหญ่ของบ้านเมือง วันจักรีตรงกับวันที่ 6 เมษายนของทุกปี เพื่อรำลึกถึงวันที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชเสด็จขึ้นครองราชย์เป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรี เมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2325 เหตุการณ์ครั้งนั้นไม่ได้มีความหมายเฉพาะเรื่องการเปลี่ยนรัชกาล แต่เป็นจุดเริ่มต้นของยุครัตนโกสินท.. ดูเพิ่ม

สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชครองราชย์ประมาณ 15 ปี
คำตอบคือประมาณ 15 ปี สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงสถาปนากรุงธนบุรีเป็นราชธานีภายหลังการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 และทรงครองราชย์ตั้งแต่ พ.ศ. 2310 จนถึง พ.ศ. 2325 รวมระยะเวลาที่มักกล่าวโดยสรุปว่า ประมาณ 15 ปี จากกรุงแตกสู่ราชธานีแห่งใหม่ พ.ศ. 2310 เป็นปีที่บ้านเมืองเผชิญจุดเปลี่ยนครั้งใหญ่ กรุงศรีอยุธยาเสียแก่กองทัพพม่าเมื่อวันที่ 7 เมษายน ศูนย์กลางอำนาจเดิมพังลง หัวเมืองหลายแห่งแยกตัวเป็นกลุ่มอำ.. ดูเพิ่ม

กระดานแผ่นเดียว เรียนเขียนหนังสือได้ทั้งวัน ย้อนดูห้องเรียนไทยก่อนมีสมุด
ถ้าเป็นเด็กนักเรียนทุกวันนี้ ลองนึกภาพว่าต้องไปโรงเรียนโดยไม่มีสมุดสักเล่ม ไม่มีปากกา และไม่มีดินสอให้พกหลายแท่ง แล้วเราจะเรียนหนังสือกันอย่างไร? คำตอบหนึ่งที่สะท้อนภาพการศึกษาในอดีตได้ดี คือ “กระดานชนวน” อุปกรณ์สำหรับเขียนที่ดูเรียบง่าย แต่ครั้งหนึ่งเคยมีบทบาทกับการฝึกอ่านและเขียนของเด็กไทย สิ่งที่น่าสนใจคือ กระดานนี้ไม่ได้มีไว้แค่จดข้อความแล้วเก็บไว้ดูเหมือนสมุด แต่สามารถ เขียน ลบ แ.. ดูเพิ่ม

โรงภาพยนตร์ในประเทศไทยยุคแรกเริ่มต้นขึ้นได้อย่างไร
ก่อนมีโรงหนังแบบวันนี้ คนไทยยุคแรกดูภาพยนตร์กันอย่างไร ก่อนที่โรงภาพยนตร์จะกลายเป็นสถานที่พักผ่อนยอดนิยมอย่างทุกวันนี้ การชมภาพยนตร์ในประเทศไทยเคยเป็นเรื่องใหม่และน่าตื่นเต้นอย่างมาก เพราะคนไทยในเวลานั้นยังไม่คุ้นเคยกับภาพเคลื่อนไหวที่ปรากฏอยู่บนจอ จุดเริ่มต้นสำคัญเกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 โดยหอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) กำหนดให้วันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2440 เป็นวันกำเนิดภาพยนตร์ในประเทศไทย จากหลักฐา.. ดูเพิ่ม

9 สถานีรถไฟรุ่นแรกของไทย จากปี 2439 วันนี้เหลือกี่สถานีที่ยังใช้งาน
9 สถานีรถไฟรุ่นแรกของไทย จากปี 2439 วันนี้เหลือกี่สถานีที่ยังใช้งาน ถ้าย้อนเวลากลับไปเมื่อกว่า 130 ปีก่อน การเดินทางจากกรุงเทพฯ ไปอยุธยาไม่ใช่เรื่องง่ายเหมือนทุกวันนี้ แต่ในวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2439 ประเทศสยามกำลังเปิดประตูบานใหม่ เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ ประกอบพระราชพิธีเปิดการเดินรถไฟระหว่าง สถานีกรุงเทพฯ กับสถานีกรุงเก่า หรืออยุธยา ระยะทางประมาณ 71 กิโลเมตร เส้นทางนี้ถ.. ดูเพิ่ม

แดง ไบเล่ ตัวจริง ต่างจากภาพจำในหนัง 2499 อันธพาลครองเมือง แค่ไหน
ชื่อ ‘แดง ไบเล่’ ดังจนคนจำนวนมากจำภาพจากหนังก่อนรู้จักชีวิตจริง ถ้าพูดถึงวัยรุ่นพระนครยุค 2490 หลายคนจะนึกถึงเสื้อเชิ้ตพับแขน ทรงผมเนี้ยบ รถอเมริกัน ไนต์คลับ และการยกพวกตีกัน ภาพเหล่านี้ติดแน่นจากงานบันเทิงหลายยุค แต่พอไล่ย้อนกลับไปหา ‘แดง ไบเล่’ ตัวจริง เรื่องกลับไม่ได้ตรงกับภาพนักเลงเลือดร้อนบนจอทุกจุด และบางตอนก็ยังมีคำบอกเล่าที่ขัดกันเองด้วย แดง ไบเล่ เป็นใคร ชื่อจริงท.. ดูเพิ่ม

“เขาดิน” ตำนานสวนสัตว์แห่งแรกของไทย
“เขาดิน” ตำนานสวนสัตว์แห่งแรกของไทย จากสวนส่วนพระองค์สู่ความทรงจำของคนหลายรุ่น ถ้าพูดถึง “เขาดิน” คนไทยจำนวนไม่น้อยคงนึกถึงสวนสัตว์กลางกรุงเทพฯ ที่เคยเป็นสถานที่พาครอบครัวไปเที่ยวในวันหยุด สำหรับเด็กหลายยุค เขาดินอาจหมายถึงช้าง ยีราฟ ลิง ฮิปโปโปเตมัส ทะเลสาบ และการเดินเที่ยวท่ามกลางต้นไม้ในพื้นที่ใจกลางเมืองแต่เรื่องของเขาดินไม่ได้เริ่มต้นจากการเป็นสวนสัตว์เลย ก่อนจะมีชื่อ.. ดูเพิ่ม

ไทยไม่เคยเป็นเมืองขึ้น จริงไหม เมื่อสยาม ต้องรักษาเอกราช ท่ามกลาง อังกฤษ ฝรั่งเศส และ อำนาจจักรวรรดินิยม ตะวันตก
ไม่เป็นอาณานิคม ไม่ได้แปลว่าไม่เคยถูกบีบ ประโยคว่า ไทยไม่เคยเป็นเมืองขึ้นของใคร ถ้าหมายถึงการไม่เคยถูกชาติตะวันตกตั้งรัฐบาลอาณานิคมมาปกครองทั้งประเทศแบบพม่า เวียดนาม กัมพูชา หรือลาว ประโยคนี้ถือว่าถูก แต่ถ้าตีความต่อว่า สยามมีอธิปไตยเต็มร้อยตลอดศตวรรษที่ 19 ไม่เคยถูกแทรกแซง ไม่เคยเสียสิทธิทางกฎหมาย และกำหนดพรมแดนได้เองทั้งหมด แบบนั้นไม่ตรงกับหลักฐานทางประวัติศาสตร์เลย คำว่า เมืองขึ้น ต้องแยกจาก ก.. ดูเพิ่ม

ทำไมกาญจนบุรีถึงมีภาพจำเรื่องผี จากป่าชายแดน สงคราม และความทรงจำที่ทับซ้อนกัน
กาญจนบุรีกับภาพจำเรื่องผี ไม่ได้เกิดจากเหตุผลเดียว ลองมองแผนที่ก่อน เมืองนี้อยู่ทางตะวันตกของประเทศ ติดเมียนมา มีภูเขา ป่า แม่น้ำ ถ้ำ ช่องเขา และเส้นทางชายแดนจำนวนมาก บางพื้นที่กลางคืนมืดจริง เงียบจริง และห่างชุมชนจริง พอภูมิประเทศแบบนี้ไปซ้อนกับประวัติศาสตร์ที่เต็มไปด้วยการเดินทัพ การสู้รบ การสูญเสีย และเรื่องเล่าปากต่อปาก ภาพจำว่า “กาญจนบุรีผีเยอะ” ก็เกิดขึ้นได้ง่ายโดยไม่จำเป็นต้องพ.. ดูเพิ่ม

ประวัติศาสตร์แผ่นดินไทย หลายพันปี จาก บ้านเชียง ทวารวดี สุโขทัย อยุธยา ธนบุรี สยาม สู่ ประเทศไทย ปัจจุบัน
คำว่า “ประวัติศาสตร์ไทย 5,000 ปี” ต้องอ่านให้ถูกก่อน ถ้าย้อนเวลาไปหลายพันปี สิ่งที่มีอยู่บนแผ่นดินซึ่งปัจจุบันคือประเทศไทยยังไม่ใช่ “ประเทศไทย” แบบรัฐชาติสมัยใหม่ และก็ยังไม่ใช่อาณาจักรไทยต่อเนื่องเส้นเดียวด้วย สิ่งที่เห็นจากหลักฐานโบราณคดีคือผู้คนหลายกลุ่มตั้งถิ่นฐาน ทำเกษตร ผลิตเครื่องปั้นดินเผา ใช้โลหะ แลกเปลี่ยนสินค้า และสร้างชุมชนซับซ้อนขึ้นทีละขั้นแหล่งโบราณคดีบ้านเช.. ดูเพิ่ม

ชีวิตอีกด้านของอยุธยา เมื่อกฎหมาย ไพร่ ทาส แรงงาน และอำนาจ กำหนดชะตาคน
อยุธยาไม่ได้มีแค่วัด งาช้าง และการค้ารุ่งเรือง ถ้ามองกรุงศรีอยุธยาผ่านภาพวัดใหญ่ พระราชวัง การค้ากับต่างชาติ และกองเรือในแม่น้ำ เมืองนี้ดูมั่งคั่งมาก แต่ชีวิตของคนจำนวนมากอยู่ใต้ระบบที่ผูก “คน” เข้ากับ “นาย” อย่างแน่นหนา และนี่คือจุดที่ทำให้ด้านสวยงามกับด้านโหดของอยุธยาอยู่ในเมืองเดียวกันได้แบบไม่ขัดกันเลย คำว่า “ยุคมืด” ต้องใช้ให้ตรงก่อน อยุธยาเป็นราชธานียาวปร.. ดูเพิ่ม

ย้อนรอยสถานีโทรเลขแรกของสยาม เมื่อสายไฟฟ้าใหม่ทำให้คนกลัวฟ้าและโยงถึงโลกวิญญาณ
สายเส้นเดียว แต่เปลี่ยนความหมายของ “ระยะทาง” ไปทั้งประเทศ ก่อนจะกลัวผี ต้องแยกข้อเท็จจริงก่อนนิดหนึ่ง เรื่องโทรเลขยุคแรกของสยามมีจุดที่ชอบเล่าปนกันอยู่สองอย่าง คือ “เครื่องโทรเลขเครื่องแรก” กับ “ทางสายโทรเลขสายแรก” เครื่องเทเลกราฟเคยถูกนำเข้ามาถวายในสมัยรัชกาลที่ 4 ตั้งแต่ พ.ศ. 2404 แต่เครือข่ายที่ใช้งานจริงของรัฐเกิดชัดเจนในรัชกาลที่ 5 โดย พ.ศ. 2418 มีการสร้าง.. ดูเพิ่ม

คำสาปพระแก้วมรกต เรื่องเล่าที่ดังขึ้นพร้อมน้ำท่วม กับจุดที่ลำดับเวลาประวัติศาสตร์ไม่ตรงกัน
คำสาปพระแก้วมรกต มาจากไหนกันแน่ ถ้าพูดถึงพระแก้วมรกต คนส่วนใหญ่นึกถึงพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม แต่มีเรื่องเล่าอีกสายหนึ่งที่ถูกส่งต่อมานานว่า การอัญเชิญพระแก้วมรกตจากเวียงจันทน์มาฝั่งสยามเคยมีคำสาบานผูกไว้ และถ้าผิดคำสาบานจะเกิดภัยกับบ้านเมือง ฟังดูเข้มข้นมาก แต่พอลองวางเรื่องเล่าคู่กับลำดับเวลาในประวัติศาสตร์ จะเห็นจุดสะดุดหลายแห่งทันที จุดที่ตรวจสอบได้ก่อน คือเส้นทางขององ.. ดูเพิ่ม

สำนักพิมพ์แรกของไทยคือที่ไหน? คำตอบอาจไม่ตรงกับที่หลายคนคิด
ลองนึกภาพกรุงเทพฯ เมื่อเกือบ 200 ปีก่อนดูครับ ตอนนั้นหนังสือไม่ได้เดินทางออกจากแท่นพิมพ์เป็นพัน ๆ เล่มเหมือนทุกวันนี้ การทำสำเนาเอกสารจำนวนมากยังพึ่งพาการเขียนด้วยมือเป็นหลัก จนกระทั่ง “แท่นพิมพ์” เข้ามาเปลี่ยนวิธีที่คนสยามผลิตและส่งต่อความรู้ไปอย่างสิ้นเชิง บุคคลสำคัญที่มักถูกพูดถึงเมื่อย้อนประวัติศาสตร์การพิมพ์ไทย คือ แดน บีช แบรดลีย์ หรือ “หมอบรัดเลย์” มิชชันนารีและแพทย์.. ดูเพิ่ม

“นายใน” คือใคร? เปิดเรื่องราวมหาดเล็กฝ่ายในชายในสมัยรัชกาลที่ 6
ถ้าได้ยินคำว่า “นางใน” หลายคนคงพอนึกภาพออกว่าเป็นสตรีที่อยู่ในพระราชสำนักฝ่ายใน แต่คำว่า “นายใน” กลับเป็นคำที่ชวนให้สงสัยไม่น้อยว่า แล้วตกลงคือใคร? จริง ๆ แล้วคำนี้เกี่ยวข้องกับโครงสร้างพระราชสำนักที่มีลักษณะเฉพาะอย่างมากในสมัย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 และไม่ได้หมายถึง “ผู้ชายที่ทำงานอยู่ในวัง” ทุกคนแบบเหมารวม “นายใน” หมายถึง.. ดูเพิ่ม

1672 คือเลขอะไร? ย้อนดู “ลอตเตอรี่ใบแรกของไทย” เมื่อ 150 ปีก่อน
1672 คือเลขอะไร? ย้อนดู “ลอตเตอรี่ใบแรกของไทย” เมื่อ 150 ปีก่อน ลองนึกภาพว่า ถ้าวันนี้เราย้อนเวลากลับไปสยามเมื่อกว่า 150 ปีก่อน แล้วถามคนแถวนั้นว่า “งวดนี้เลขอะไรออก?” หลายคนอาจไม่เข้าใจคำถามด้วยซ้ำ เพราะ ลอตเตอรี่แบบที่เราเห็นกันทุกวันนี้ยังไม่มีอยู่เลย แต่ในปี พ.ศ. 2417 สมัยรัชกาลที่ 5 สิ่งที่เรียกว่า “ลอตเตอรี่” ได้ถือกำเนิดขึ้นเป็นครั้งแรกในประเทศไทย และตัวเ.. ดูเพิ่ม

ย้อนรอยไปรษณีย์สยาม: จากเมืองไร้บ้านเลขที่สู่รากฐานการสื่อสารยุคใหม่
กรุงเทพฯ 140 ปีก่อน: ความท้าทายของการส่งจดหมายในเมืองที่ไร้บ้านเลขที่ กรุงเทพฯ เมื่อกว่าศตวรรษก่อนไม่ได้เป็นเมืองที่มีชื่อถนนหรือบ้านเลขที่ชัดเจนเหมือนปัจจุบัน การส่งจดหมายในยุคที่บ้านเรือนส่วนใหญ่อยู่บนเรือนแพและริมคลองโดยมีลักษณะคล้ายคลึงกันไปหมด จึงกลายเป็นปริศนาว่าไปรษณีย์สามารถส่งจดหมายถึงมือผู้รับได้อย่างไร ทั้งที่บนซองจดหมายมีเพียงคำบรรยายเส้นทาง เช่น หลังวัด หรือข้างเรือนใคร พนักงานไปรษณีย.. ดูเพิ่ม

รอยสักบนข้อมือ ลิขิตชีวิตไพร่สยามในอดีต
ในสยามเมื่อ 200 กว่าปีก่อน ชีวิตของชายฉกรรจ์ส่วนใหญ่ถูกกำหนดไว้ด้วยหมึกและเหล็กแหลมผ่านรอยสักบนข้อมือหรือท้องแขน ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของการขึ้นทะเบียนเป็น ไพร่ ภายใต้สังกัดของมูลนาย รอยสักนี้เปรียบเสมือนใบแจ้งสถานะที่ระบุชื่อเมืองและชื่อเจ้าสังกัดไว้ถาวร เพื่อใช้ควบคุมกำลังคนซึ่งเป็นทรัพยากรที่มีค่าที่สุดในยุคนั้น ส่งผลให้เวลาส่วนหนึ่งของแต่ละปีต้องถูกมอบให้กับการเข้าเวรทำงานหลวง เช่น ขุดคลอง สร้างก.. ดูเพิ่ม

ย้อนคดี “บุญเพ็ง หีบเหล็ก” นักโทษรายสุดท้ายก่อนไทยเลิกประหารด้วยดาบ
นายบุญเพ็ง หรือที่รู้จักกันในชื่อ “บุญเพ็ง หีบเหล็ก” เป็นนักโทษคนสุดท้ายของไทยที่ถูกประหารชีวิตด้วยการตัดศีรษะ หลังตกเป็นผู้กระทำผิดในคดีฆาตกรรมที่กลายเป็นหนึ่งในคดีอาชญากรรมซึ่งถูกกล่าวถึงอย่างมากในประวัติศาสตร์ไทย ข้อมูลจากหลายแหล่งระบุตรงกันว่า บุญเพ็งถูกประหารชีวิตเมื่อวันที่ 9 สิงหาคม พ.ศ. 2462 ไม่ใช่วันที่ 19 สิงหาคมตามที่ระบุไว้ในต้นฉบับ โดยคดีของเขาเป็นที่รู้จักจากการสังหารเหย.. ดูเพิ่ม