ประวัติศาสตร์ไทย

คัมภีร์ใบลานเรียกเป็น “ผูก” เพราะอะไร? ชื่อเรียกนี้บอกวิธีเก็บอย่างไร
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ คัมภีร์ใบลานหนึ่ง “ผูก” คือใบลานหลายแผ่นที่เจาะรูแล้วร้อยรวมกันเป็นชุด คำนี้จึงบอกหน่วยทางกายภาพของต้นฉบับ ไม่ได้หมายความว่าเนื้อหาหนึ่งเรื่องต้องจบลงในผูกเดียวเสมอไป ก่อนรวมเป็นชุด ช่างจะจารตัวอักษรลงบนใบลานด้วยเหล็กจาร แล้วใช้เขม่าผสมน้ำมันยางช่วยให้รอยจารเห็นชัดขึ้น หอสมุดแห่งชาติอธิบายว่าใบ.. ดูเพิ่ม

เกาะเมืองอยุธยาเกิดจากแม่น้ำสามสาย ไม่ใช่คูเมืองขุดล้อม
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ถ้าเปิดแผนที่อยุธยาเก่า จะเห็นพื้นที่ใจกลางเมืองมีแนวแม่น้ำโอบล้อมจนดูคล้ายเกาะ เกาะเมืองอยุธยามีแม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำป่าสัก และแม่น้ำลพบุรีล้อมรอบ ส่วนคลองและคูเมืองเป็นองค์ประกอบที่ผู้คนจัดวางไว้ในผังเมือง กรมศิลปากรระบุชื่อแม่น้ำทั้งสามสายไว้ชัดเจน เขตอุทยานประวัติศาสตร์ที่คนไปเที่ยวไม่ได้มีแค่เกาะเมือ.. ดูเพิ่ม

นามสกุลไทยเริ่มเป็นทางการเมื่อไร และต้องใช้เพราะอะไร?
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ เวลาเขียนชื่อในใบสมัคร เรามักกรอกชื่อตัวแล้วตามด้วยนามสกุลโดยไม่คิดมาก แต่รูปแบบที่คุ้นตานี้เคยต้องมีกฎหมายวางหลักไว้โดยเฉพาะ กฎหมายฉบับนั้นคือพระราชบัญญัติขนานนามสกุล พ.ศ. 2456 มาตรา 2 ระบุวันเริ่มใช้ครั้งแรกไว้ที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2456 แต่วันบังคับใช้ถูกเลื่อนออกไปหลายครั้ง โดยประกาศเลื่อนใช้ลงวันที่ 30 มี.. ดูเพิ่ม

ปราสาทพระวิหารตัดสินแล้ว ทำไมข้อพิพาทชายแดนไทย–กัมพูชายังมีต่อ
ประเด็นสำคัญ เส้นเขตแดนไทย–กัมพูชามีรากฐานจากสนธิสัญญาและแผนที่ที่จัดทำขึ้นในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศตัดสินเรื่องอธิปไตยเหนือปราสาทพระวิหารในปี 1962 และตีความขอบเขตคำตัดสินเพิ่มเติมในปี 2013 คำตัดสินเฉพาะพื้นที่ไม่ได้หมายความว่าข้อพิพาททุกจุดตามแนวชายแดนได้รับการยุติแล้ว ทำไมปัญหาชายแดนไทย–กัมพูชาจึงกลับมาเป็นประเด็นถกเถียงได้ แม้ทั้งสองประเทศจะมีเอกสารทางประ.. ดูเพิ่ม

แสตมป์ไทยดวงแรกมีรูป ร.5 แต่ไม่มีชื่อประเทศ เพราะอะไร?
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ แสตมป์ยุคนี้พิมพ์ชื่อประเทศไว้ชัด แต่บนแสตมป์รุ่นแรกของสยามกลับไม่มีชื่อประเทศพิมพ์ไว้ เหตุผลอยู่ในช่วงที่ไปรษณีย์กำลังตั้งระบบ แสตมป์ชุดโสฬสเริ่มจำหน่ายวันที่ 4 สิงหาคม พ.ศ. 2426 มีภาพรัชกาลที่ 5 และมีทั้งหมด 6 ราคา แต่ไม่มีชื่อประเทศทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษบนดวง มิวเซียมสยามอธิบายว่า การไม่มีชื่อประเทศอา.. ดูเพิ่ม

ทำไมคัมภีร์ใบลานมีรูร้อยเชือก ทั้งที่ใบแห้งอาจฉีกได้?
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ รอยเจาะเล็ก ๆ บนใบลานแต่ละแผ่นเป็นรายละเอียดที่ทำให้คัมภีร์เก่ามีหน้าตาไม่เหมือนหนังสือทั่วไป รูเจาะช่วยร้อยแผ่นใบลานที่เป็นเรื่องเดียวกันให้รวมเป็นชุด ส่วนไม้ประกับที่ขนาบด้านบนและล่างช่วยให้ใบลานปลอดภัยและไม่แตกหักง่าย หอสมุดแห่งชาติอธิบายว่าช่างนำใบลานที่จารเป็นเรื่องหรือเป็นตอนมาเรียง ร้อยด้วยสายสนองให.. ดูเพิ่ม

วัดโพธิ์มีศิลาจารึกเต็มวัดไว้ทำไม? ความรู้บนแผ่นหินบอกอะไร
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ เวลาเดินตามระเบียงวัดโพธิ์ สายตาอาจไปหยุดที่พระนอนหรือเจดีย์ก่อน แต่บนผนัง เสา และคานของอาคารยังมีแผ่นหินจารึกติดอยู่ บางแผ่นวางอยู่ใกล้ภาพสลักหรือจิตรกรรม จารึกวัดโพธิ์ทำขึ้นเพื่อเก็บรักษาความรู้หลายด้านและเปิดให้ประชาชนอ่านศึกษา เอกสารเสนอจารึกวัดโพธิ์ต่อโครงการความทรงจำแห่งโลกของยูเนสโกระบุว่า รัชกาลที่.. ดูเพิ่ม

คนไทยสมัยก่อนใช้วิธีอะไรในการพยากรณ์อากาศ ก่อนมีกรมอุตุนิยมวิทยา และแอปพยากรณ์อากาศ ?
ทุกวันนี้ เพียงเราหยิบโทรศัพท์มือถือขึ้นมา ก็สามารถตรวจสอบได้ว่าฝนจะตกหรือไม่ พายุจะเข้าพื้นที่ใดหรืออุณหภูมิในวันพรุ่งนี้จะสูงแค่ไหน แต่หากเราย้อนกลับไปในอดีต ก่อนที่ประเทศไทยจะมีระบบพยากรณ์อากาศสมัยใหม่ คนไทยใช้วิธีใดในการคาดการณ์สภาพฟ้าฝน โดยเฉพาะเมื่อการทำนา การเดินทาง และการดำรงชีวิตประจำวันล้วนต้องพึ่งพาธรรมชาติ ? คำตอบคือ คนในอดีตอาศัยทั้งการสังเกตธรรมชาติ ประสบการณ์ที่สั่งสมจากคนรุ่นก่อน ก.. ดูเพิ่ม

ทำไมคลองรังสิตมีคลองซอยถี่จนแผนที่เหมือนตาราง?
ลองเปิดแผนที่ทุ่งรังสิต เส้นคลองหลายสายเรียงตัดกันจนเห็นเป็นช่องคล้ายตาราง มองใกล้ขึ้นจะเห็นว่ามีคลองสายใหญ่กับคลองซอยต่อกันเป็นเครือข่าย คลองรังสิตประยูรศักดิ์มีคลองซอยแตกจากคลองหลักเพื่อส่งน้ำให้พื้นที่เพาะปลูกและเปิดทางให้เรือสัญจรในทุ่ง กรมชลประทานบันทึกว่าโครงการนี้มีประตูระบายน้ำไว้ควบคุมและเก็บน้ำเพื่อการเพาะปลูก กับประตูเรือที่รองรับการขนส่งทางน้ำตลอดปี บริษัทขุดคลองแลคูนาสยามได้รับพระบรมร.. ดูเพิ่ม

สนามหลวงเคยเป็นทุ่งพระเมรุจริงไหม ก่อนจะเป็นลานกลางเมือง
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ สนามหลวงเคยถูกเรียกว่า “ทุ่งพระเมรุ” เพราะใช้เป็นที่ตั้งพระเมรุและประกอบพิธีถวายพระเพลิงพระศพเจ้านาย ก่อนรัชกาลที่ 4 จะเปลี่ยนชื่อเป็น “ท้องสนามหลวง” สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เล่าว่า ในช่วงแรกของกรุงเทพฯ ผู้คนเรียกพื้นที่นี้ว่า “ทุ่งพระเมรุ” เพราะใช้ตั้งพระเมรุสำหรับพระ.. ดูเพิ่ม

โรงปูนแห่งแรกของประเทศไทยอยู่ที่ไหน จุดเริ่มต้นที่หลายคนอาจไม่เคยรู้
ทุกวันนี้ปูนซีเมนต์เป็นวัสดุพื้นฐานของบ้าน อาคาร ถนน และสะพาน แต่ก่อนที่ประเทศไทยจะมีโรงงานผลิตปูนซีเมนต์เป็นของตัวเอง การจัดหาวัสดุชนิดนี้ต้องพึ่งพาการนำเข้าจากต่างประเทศเป็นสำคัญ จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่6เมื่อมีการจัดตั้งบริษัทปูนซิเมนต์ไทยจำกัดสินใช้ในพ.ศ.2456เพื่อพัฒนาอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ภายในประเทศ โรงงานแห่งแรกอยู่ที่บางซื่อ กรุงเทพฯ โรงงานแ.. ดูเพิ่ม

ย้อนรอยบางกอก 170 ปีก่อน เมืองที่มีแต่คลอง เริ่มเปลี่ยนมาสัญจรทางถนน
หากย้อนเวลากลับไปสู่กรุงเทพมหานครเมื่อประมาณ 170 ปีที่แล้ว การสัญจรในชีวิตประจำวันไม่ได้พึ่งพารถยนต์หรือทางเท้าเหมือนในปัจจุบัน เพราะมหานครแห่งนี้เคยดำรงอยู่บนผืนน้ำแทบทั้งหมด บ้านเรือน ตลาด ร้านค้า หรือแม้กระทั่งพระสงฆ์ที่ออกบิณฑบาตยามเช้า ล้วนเคลื่อนไหวและลอยอยู่บนลำน้ำเจ้าพระยา ภาพของเมืองหลวงที่พึ่งพาสายน้ำจนชาวต่างชาติขนานนามว่า "เวนิสแห่งตะวันออก" กำลังจะเปลี่ยนผ่านไปตลอดกาลด้วยจุดเริ่มต้นข.. ดูเพิ่ม

คลองแสนแสบขุดเพื่อสงครามจริงไหม? พระราชพงศาวดารกับหลักฐานที่นักประวัติศาสตร์ใช้
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ งานวิชาการเสนอว่าคลองบางขนากมีจุดมุ่งหมายทางยุทธศาสตร์ แต่พระราชพงศาวดารไม่ได้เขียนตรง ๆ ว่า “ขุดเพื่อสงคราม” พงศาวดารบอกว่าใครสั่งขุด ขุดจากไหนไปไหน และเสร็จเมื่อใด ส่วนเหตุผลด้านการทัพเป็นข้อวิเคราะห์จากตำแหน่งคลองและหลักฐานแวดล้อม พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3 ตอนที่ 117 ใช้หัวข.. ดูเพิ่ม

เมืองโบราณใต้พื้นดินไทยซ่อนอะไรไว้ ? เมื่อเนินดิน และซากอิฐกลายเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์
เนินดินที่ดูธรรมดา เศษอิฐที่กระจัดกระจายหรือพื้นที่เกษตรกรรมที่มีแนวคันดินแปลกตา อาจเป็นร่องรอยของชุมชนที่เคยรุ่งเรืองในอดีตได้ ในประเทศไทย มีเมืองโบราณหลายแห่งที่หลักฐานทางประวัติศาสตร์ไม่ได้ปรากฏให้เห็นเป็นอาคารสมบูรณ์ แต่หลงเหลืออยู่ในรูปของฐานศาสนสถาน แนวคูเมือง เศษภาชนะ และชั้นดินที่สะสมผ่านกาลเวลา สิ่งที่น่าสนใจคือ เมืองโบราณบางแห่งไม่ได้ถูกค้นพบด้วยการขุดดินเพียงอย่างเดียว แต่เริ่มจากการสั.. ดูเพิ่ม

ทำไมบางจังหวัดของไทยจึงมีชื่อเรียกหลายชื่อ ? เปิดที่มาจากเมืองเก่าสู่ชื่อที่คนคุ้นเคย
เคยสงสัยไหมว่า ทำไมจังหวัดนครราชสีมาจึงถูกเรียกว่า “โคราช” อยู่เสมอหรือเหตุใดชื่อเมืองในเอกสารประวัติศาสตร์บางฉบับจึงไม่ตรงกับชื่อจังหวัดที่เราใช้กันในปัจจุบัน ? ชื่อสถานที่ในประเทศไทยไม่ได้หยุดนิ่งอยู่กับที่ แต่เปลี่ยนแปลงตามการตั้งถิ่นฐาน การจัดระเบียบการปกครอง และการเปลี่ยนแปลงทางสังคมในแต่ละยุคสมัย บางแห่งมีชื่อทางราชการ และชื่อเรียกทั่วไปที่ใช้ควบคู่กัน บางแห่งมีชื่อเก่าที่สะท้อน.. ดูเพิ่ม

จำได้ไหม 5 อาชีพเกษตรของคนรุ่นปู่ย่า ที่เด็กยุคนี้อาจไม่เคยเห็น
ประเด็นสำคัญ เกษตรกรรมไทยในอดีตมีอาชีพมากกว่าการทำนา ทั้งปลูกพืชเศรษฐกิจ เลี้ยงไหม และเก็บทรัพยากรจากธรรมชาติ เมื่อเศรษฐกิจและตลาดเปลี่ยน อาชีพที่เคยสำคัญในบางชุมชนก็อาจลดบทบาทลง หลายอาชีพไม่ได้หายไปทั้งหมด แต่เปลี่ยนจากการทำกินทั่วไปเป็นอาชีพเฉพาะกลุ่มหรือการผลิตเพื่อขาย คนรุ่นใหม่อาจคุ้นกับภาพเกษตรกรที่ปลูกข้าว ยางพารา หรือมันสำปะหลัง แต่หากย้อนกลับไปดูวิถีชีวิตของคนรุ่นปู่ย่า จะพบว่าการทำกินใน.. ดูเพิ่ม

ประเทศไทยมีเมืองโบราณที่ถูกฝังอยู่ใต้ดินกี่แห่ง? ไขวิธีที่นักโบราณคดีตามหาร่องรอยเมืองในอดีต
ใต้พื้นดินที่เราเดินผ่านในทุกวันนี้ อาจมีร่องรอยของชุมชนที่เคยรุ่งเรืองเมื่อหลายร้อยหรือหลายพันปีก่อนซ่อนอยู่ ไม่ว่าจะเป็นฐานอาคาร อิฐโบราณ เครื่องปั้นดินเผาหรือแนวคูเมืองที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นส่วนหนึ่งของระบบป้องกันเมือง ประเทศไทยมีแหล่งโบราณคดีจำนวนมาก ทั้งเมืองโบราณที่ยังเห็นแนวกำแพง และคูน้ำได้ชัดเจน ตลอดจนพื้นที่ที่เหลือเพียงเนินดินหรือเศษโบราณวัตถุ ทำให้เกิดคำถามว่า ปัจจุบันยังมีเมืองโบราณอีกก.. ดูเพิ่ม

ลอยกระทงขอขมาพระแม่คงคามาแต่แรกไหม? ประเพณีที่มีหลายความหมาย
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ เอกสารที่บันทึกประเพณีภาคกลางระบุว่า ผู้คนลอยกระทงเพื่อขอขมาแม่คงคา แต่ไม่ได้ยืนยันว่าพิธีนี้เป็นต้นกำเนิดเดียวของลอยกระทงทุกพื้นที่ ความหมายของงานที่เราเรียกรวมกันว่าลอยกระทงมีทั้งธรรมเนียมชาวบ้านและพิธีของราชสำนัก ซึ่งเอกสารเก่าเล่าไว้คนละแบบ สารานุกรมวัฒนธรรมไทยอธิบายว่า การลอยกระทงของคนภาคกลางจัดในคืนว.. ดูเพิ่ม

นางนพมาศมีตัวตนจริงไหม? เรื่องเล่าลอยกระทงที่หลักฐานยังชวนตั้งคำถาม
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ คืนลอยกระทงทีไร ชื่อ “นางนพมาศ” มักกลับมาพร้อมคำถามว่าเธอมีตัวตนจริงหรือไม่ หลักฐานที่มีอยู่ยังยืนยันไม่ได้ว่านางนพมาศเป็นสตรีในราชสำนักสุโขทัยจริง เรื่องที่ผูกเธอเข้ากับประเพณีนี้มาจากหนังสือ “ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์” ไม่ใช่จารึกสุโขทัยที่ระบุชื่อเธอหรือยืนยันเหตุการณ์นั้น หนังสือเล.. ดูเพิ่ม

สมุดข่อยทำจากใบข่อยจริงไหม? เปิดวัสดุและหมึกของสมุดไทยโบราณ
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th ชื่อสมุดข่อยชวนให้นึกถึงใบไม้ แต่เอกสารความรู้ของหอสมุดแห่งชาติระบุว่าสมุดไทยชนิดนี้ทำจาก เปลือกต้นข่อย ไม่ใช่ใบ กระดาษทำเป็นแผ่นยาวต่อเนื่อง ก่อนพับกลับไปมาให้เป็นเล่มทรงสี่เหลี่ยมผืนผ้า จึงเรียกกันว่าสมุดข่อยตามวัสดุที่ใช้ทำ แผ่นกระดาษมีความหนาพอประมาณ ใช้รองรับกา.. ดูเพิ่ม