ลำไส้

ทำไมบางคนถึงมีอาการเหมือนคนเมา ทั้งที่ไม่ได้แตะแอลกอฮอล์ เคยมีคนถูกตรวจพบแอลกอฮอล์ในลมหายใจหรือในเลือด ทั้งที่ยืนยันว่าไม่ได้ดื่มเหล้า เบียร์ หรือเครื่องดื่มมึนเมาเลยหรือไม่? เรื่องนี้ฟังเหมือนข้อแก้ตัวในฉากสอบสวน แต่ในวงการแพทย์มีภาวะหนึ่งที่อธิบายเหตุการณ์ลักษณะนี้ได้ ภาวะนั้นเรียกว่า Auto-Brewery Syndrome หรือ ภาวะลำไส้หมักแอลกอฮอล์ ร่างกายของคนเรามีจุลินทรีย์อาศัยอยู่จำนวนมาก โดยเฉพาะในระบบทา.. ดูเพิ่ม

คำถามว่า “ร่างกายสร้างแอลกอฮอล์เองได้หรือไม่” ฟังเหมือนเรื่องเหนือจริง แต่ในทางชีววิทยา ร่างกายมนุษย์อาจมีเอทานอลเกิดขึ้นในปริมาณเล็กน้อยได้จริง โดยเฉพาะในระบบทางเดินอาหาร เพราะจุลินทรีย์บางชนิดใช้คาร์โบไฮเดรตจากอาหารเป็นแหล่งพลังงาน แล้วปล่อยเอทานอลออกมาเป็นผลผลิตจากการหมัก กระบวนการนี้คล้ายหลักการทำเบียร์หรือไวน์ เพียงแต่ในคนทั่วไปเกิดขึ้นน้อยมาก จนไม่ทำให้รู้สึกเมาและไม่ทำให้ระดับแ.. ดูเพิ่ม

ทำไมจุลินทรีย์ในลำไส้จึงเกี่ยวข้องกับสมองและอารมณ์?ลำไส้ไม่ได้ทำหน้าที่รับอาหารแล้วส่งต่อเพื่อขับถ่ายเท่านั้น ภายในมีชุมชนจุลินทรีย์จำนวนมหาศาลที่ช่วยเปลี่ยนเส้นใยอาหารให้กลายเป็นสารสื่อสารหลายชนิด สารเหล่านี้มีความเกี่ยวข้องกับการทำงานของผนังลำไส้ ภูมิคุ้มกัน ฮอร์โมน และระบบประสาท จึงเกิดแนวคิดที่เรียกว่าแกนลำไส้–สมอง หรือ gut–brain axis ซึ่งเป็นการสื่อสารสองทางระหว่างระบบทางเดินอาหา.. ดูเพิ่ม

อาการท้องเสียไม่ได้หมายถึงแค่การถ่ายเหลวหลายครั้ง แต่เป็นสัญญาณว่าระบบควบคุมน้ำ เกลือแร่ และการเคลื่อนไหวของลำไส้กำลังเสียจังหวะ ปกติอาหารที่เดินทางผ่านลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่จะค่อย ๆ สูญเสียน้ำกลับเข้าสู่กระแสเลือด เหลือกากอาหารในปริมาณพอดี จึงรวมตัวเป็นอุจจาระที่มีเนื้อและขับออกตามเวลาเมื่อเกิดการติดเชื้อจากไวรัส แบคทีเรีย หรือปรสิต เยื่อบุผิวด้านในลำไส้อาจระคายเคืองและอักเสบ เซลล์ภูมิคุ้มกันหลั่.. ดูเพิ่ม

เรื่องการขับถ่ายอาจเป็นเรื่องที่หลายคนไม่ค่อยอยากพูดถึง เพราะดูเป็นเรื่องส่วนตัวและบางครั้งก็รู้สึกน่าอาย แต่จริง ๆ แล้ว “อุจจาระ” หรือที่เราเรียกกันง่าย ๆ ว่า “ขี้” หรือ “อึ” สามารถบอกข้อมูลบางอย่างเกี่ยวกับการทำงานของระบบขับถ่ายได้มากกว่าที่คิด ทั้งรูปร่าง ความแข็ง ความนิ่ม สี และความถี่ในการขับถ่าย หนึ่งในสิ่งที่สังเกตได้ง่ายที่สุดก็คือ รูปร่างและลักษณะของอุ.. ดูเพิ่ม

อาการที่คนชอบพูดกันว่า “มีผีเสื้อบินอยู่ในท้อง” ฟังดูเหมือนประโยคหวานๆ จากหนังรัก แต่ในร่างกายจริงๆ มันคือสัญญาณจากระบบประสาทที่กำลังเร่งเครื่องเต็มที่ ตอนกำลังจะขึ้นเวที พรีเซนต์งาน เจอคนที่แอบชอบ รอประกาศผลสอบ หรือแม้แต่กำลังจะกดส่งข้อความสำคัญ ท้องมักจะวูบ หวิว ปั่นๆ เบาๆ เหมือนมีอะไรขยับอยู่ข้างใน ทั้งที่แน่นอนว่าไม่มีผีเสื้อจริงๆ อยู่ตรงนั้น ต้นตอของความรู้สึกนี้อยู่ที่ร่างกายมอง.. ดูเพิ่ม

หมากฝรั่งไม่ได้อยู่ในท้องเจ็ดปีมันแค่ผ่านจุดที่ร่างกายย่อยไม่ได้ แล้วถูกพาออกไปตามระบบ ตอนเผลอกลืนหมากฝรั่งลงไป ความรู้สึกแรกมักเป็นประมาณว่า “จบแล้ว ก้อนนี้จะติดอยู่ในท้องไปอีกหลายปีหรือเปล่า” เรื่องเจ็ดปีถูกเล่าต่อกันมานานจนฟังเหมือนกฎของร่างกาย ทั้งที่เส้นทางจริงธรรมดากว่านั้นมาก ก้อนหมากฝรั่งไม่ได้ตั้งบ้านอยู่ในกระเพาะ และกรดในท้องก็ไม่ได้เก็บมันไว้เป็นของสะสมลับๆทันทีที่กลืน ลิ้น.. ดูเพิ่ม

แค่เครียดก็ปวดท้อง แค่ตื่นเต้นก็อยากเข้าห้องน้ำ เรื่องพวกนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ เพราะในท้องของเรามีระบบประสาทที่ฉลาดกว่าที่คิด หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า 'สมองที่สอง' ของร่างกาย ซึ่งไม่ได้หมายถึงอวัยวะลึกลับอะไร แต่คือระบบประสาทที่ฝังตัวอยู่ตามผนังกระเพาะอาหารและลำไส้ เรียกว่า Enteric Nervous System (ENS) ระบบนี้ประกอบด้วยเซลล์ประสาทมากกว่า 100 ล้านเซลล์ กระจายอยู่ตลอดทางเดินอาหาร จนมีความซับซ้อนมาก.. ดูเพิ่ม

ฟังดูเหมือนเรื่องน่าตกใจ แต่ความจริงกลับทำให้เราเข้าใจร่างกายตัวเองมากขึ้น เวลาพูดถึงแบคทีเรีย หลายคนมักนึกถึงเชื้อโรคที่ต้องกำจัดให้หมด แต่ความจริงแล้ว ร่างกายของคนเราคือบ้านหลังใหญ่ของจุลินทรีย์นับล้านล้านตัว โดยเฉพาะในลำไส้ ผิวหนัง ช่องปาก และโพรงจมูก สิ่งมีชีวิตขนาดเล็กเหล่านี้อยู่กับเรามาตั้งแต่เกิด และส่วนใหญ่ไม่ได้สร้างปัญหา กลับช่วยให้ร่างกายทำงานได้ตามปกติอีกด้วย ตัวเลขที่หลายคนเคยเข้าใจ.. ดูเพิ่ม

เวลาพูดถึงลำไส้ หลายคนอาจนึกถึงแค่การย่อยอาหาร แต่ถ้ามองลึกลงไปกว่านั้น จะเห็นว่ามีสิ่งมีชีวิตเล็ก ๆ จำนวนมหาศาลอาศัยอยู่ร่วมกันเหมือนป่าขนาดย่อมในร่างกาย แต่ละตัวมีหน้าที่ต่างกัน บางตัวช่วยย่อย บางตัวช่วยสร้างสารที่ร่างกายใช้ บางตัวคอยรักษาสมดุลโดยรวมของระบบทั้งหมด 1 ลำไส้ไม่ได้ว่างเปล่า แต่เต็มไปด้วยชุมชนจุลินทรีย์ ภายในลำไส้มีแบคทีเรียหลายพันชนิดอยู่ร่วมกันเป็นระบบนิเวศ คล้ายป่าที่มีทั้งต้นไม้.. ดูเพิ่ม

เรื่องนี้ดูตลก แต่สมองจริงจังมาก หลายคนอาจไม่อยากยอมรับ แต่ความจริงคือเรามักทนกลิ่นตดของตัวเองได้มากกว่ากลิ่นของคนอื่น บางครั้งของตัวเองยังพอทำใจได้ หรือถึงขั้นรู้สึกว่า “ก็ไม่ได้แย่ขนาดนั้น” แต่พอเป็นของคนอื่น กลับเหม็นจนอยากหนีออกจากห้องทันที เรื่องนี้ไม่ใช่แค่ความลำเอียงแบบขำ ๆ แต่เกี่ยวข้องกับสมอง ความคุ้นเคย กลไกป้องกันตัว และกลิ่นเฉพาะตัวที่มาจากแบคทีเรียในลำไส้ของแต่ละคน ร่างกา.. ดูเพิ่ม

กลืนหมากฝรั่งแล้วติดท้อง 7 ปี ไม่จริง หลายคนโตมากับคำเตือนว่า “อย่ากลืนหมากฝรั่งนะ เดี๋ยวมันติดอยู่ในท้อง 7 ปี” ฟังแล้วน่ากลัวเหมือนหมากฝรั่งจะกลายเป็นก้อนเหนียว ๆ ไปแปะอยู่ตามลำไส้ แล้วอยู่กับเราไปยาว ๆ แต่ความจริงไม่ใช่แบบนั้น หมากฝรั่งไม่ได้ติดอยู่ในท้อง 7 ปี และไม่ได้เกาะลำไส้เหมือนกาว ถ้าเผลอกลืนลงไปหนึ่งชิ้นในคนทั่วไป ร่างกายมักจะพามันเคลื่อนผ่านทางเดินอาหาร แล้วขับออกมาพร้อมอุจ.. ดูเพิ่ม

ในพุทธประวัติ มีตอนหนึ่งที่น่าสนใจมาก หลังจากพระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว พระองค์ทรงประทับอยู่ในช่วงแรกของการตรัสรู้ และมีเรื่องเล่าว่า พระอินทร์ได้นำผลสมอ หรือสมอไทย มาถวายแด่พระพุทธเจ้า เพื่อใช้เป็นโอสถบำรุงพระวรกาย สำหรับคนทั่วไป สมอไทยอาจดูเป็นเพียงผลไม้สมุนไพรหน้าตาไม่โดดเด่น รสฝาดจัด กินยาก และไม่หวานหอมเหมือนผลไม้ทั่วไป แต่ในโลกของแพทย์แผนไทย อายุรเวท และตำรายาสมุนไพรโบราณ สมอไทยกลับถูกยกย่องสูง.. ดูเพิ่ม

เคยไหม นั่งอยู่ในห้องประชุม ห้องเรียน หรือรถตู้เงียบ ๆ แล้วจู่ ๆ ท้องก็ร้องจ๊อก ๆ เสียงดังขึ้นมาแบบไม่เกรงใจใคร ทั้งที่คุณไม่ได้หิวมาก หรือเพิ่งกินไปไม่กี่ชั่วโมงก่อนหน้านั้นด้วยซ้ำ หลายคนรีบก้มหน้า แกล้งไอ หรือทำเป็นไม่รู้ไม่ชี้ เพราะกลัวคนอื่นคิดว่าเราหิวจนท้องประท้วง แต่ความจริง เสียงท้องร้องไม่ได้แปลว่าหิวเสมอไป และไม่ได้แปลว่าร่างกายกำลังขาดอาหารเสมอไป บางครั้งเสียงนั้นคือสัญญาณว่าระบบทางเดิ.. ดูเพิ่ม

กินส้มตำแล้วท้องเสียทันที ไม่ได้มีสาเหตุเดียว หลายคนกินส้มตำแล้วไม่นานก็ปวดท้อง ถ่ายเหลว หรือรู้สึกเหมือนลำไส้ทำงานทันที จนเรียกตัวเองว่า “ธาตุอ่อน” แต่ความจริงอาการหลังส้มตำมีได้หลายแบบ บางคนเป็นเพราะอาหารกระตุ้นลำไส้เร็ว บางคนเป็นเพราะอาหารไม่สะอาดหรือมีเชื้อโรคปนเปื้อน และสองอย่างนี้ไม่เหมือนกัน สิ่งที่ควรแยกให้ชัดคือ ถ้าปวดถ่ายเร็วมากหลังกิน เผ็ด แสบท้อง ถ่ายไม่กี่ครั้งแล้วดีขึ้น .. ดูเพิ่ม

ลำไส้คนเรายาวกว่าที่เห็นมาก ถ้าพูดแบบเข้าใจง่าย ลำไส้ของผู้ใหญ่โดยรวมยาวประมาณ 7–8 เมตร หรือยาวกว่าความสูงของคนหลายเท่า แต่ทั้งหมดนี้ไม่ได้เหยียดตรงอยู่ในท้อง มันถูกพับ ขด และจัดวางอย่างเป็นระเบียบภายในช่องท้อง ทำให้สามารถอยู่ในพื้นที่จำกัดได้ ลำไส้ไม่ได้เป็นแค่ท่อยาว ๆ สำหรับให้อาหารผ่านเท่านั้น แต่เป็นอวัยวะสำคัญที่ช่วยย่อยอาหาร ดูดซึมสารอาหาร ดูดน้ำ สร้างอุจจาระ และเกี่ยวข้องกับจุลินทรีย.. ดูเพิ่ม

ไส้ติ่งไม่ได้ไร้ประโยชน์อย่างที่เคยเข้าใจกัน เมื่อก่อนหลายคนเรียนมาว่าไส้ติ่งเป็นอวัยวะที่แทบไม่มีประโยชน์ เหลือมาจากวิวัฒนาการ และมีแต่รอวันอักเสบจนต้องผ่าตัดออก แต่ความเข้าใจในปัจจุบันเปลี่ยนไปพอสมควรแล้ว นักวิทยาศาสตร์พบว่าไส้ติ่งน่าจะมีบทบาทบางอย่างกับระบบภูมิคุ้มกันและจุลินทรีย์ในลำไส้ พูดตรง ๆ คือ ไส้ติ่งไม่ใช่อวัยวะจำเป็นแบบหัวใจ ปอด หรือตับ คนที่ผ่าไส้ติ่งออกก็ยังใช้ชีวิตได้ตามปกติ แต่ก็ไ.. ดูเพิ่ม

ลำไส้ไม่ได้ทำงานแค่เรื่องย่อยอาหาร งานวิจัยจำนวนมากกำลังมองความสัมพันธ์ระหว่างจุลินทรีย์ ระบบประสาท ภูมิคุ้มกัน ความเครียด และอารมณ์ของมนุษย์ จุลินทรีย์ในลำไส้เป็นสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่อยู่ร่วมกับร่างกายมนุษย์ และไม่ได้เกี่ยวข้องเฉพาะการย่อยอาหารเท่านั้น นักวิทยาศาสตร์ใช้คำว่า gut-brain axis เพื่ออธิบายการสื่อสารสองทางระหว่างลำไส้กับสมอง ผ่านระบบประสาท ฮอร์โมน ภูมิคุ้มกัน และสารเคมีหลายชนิด ประเด.. ดูเพิ่ม

อาหารหนึ่งจานไม่ได้บอกเรื่องทั้งหมดผ่านแคลอรี น้ำตาล หรือไขมันเท่านั้น งานวิจัยยุคใหม่เริ่มมองอาหารเป็นระบบซับซ้อนที่เกี่ยวกับกลิ่น สี เวลาเคี้ยว จุลินทรีย์ และการตอบสนองเฉพาะตัวของร่างกาย เวลาหยิบอาหารขึ้นมาหนึ่งจาน คนส่วนใหญ่มักมองไปที่แคลอรี น้ำตาล ไขมัน โปรตีน หรือโซเดียมก่อน แต่ในอาหารจริงยังมีสารประกอบจำนวนมากที่ไม่ได้ปรากฏอยู่บนฉลากโภชนาการทั้งหมด ฐานข้อมูลด้าน food metabolome ระบุว่าอาหาร.. ดูเพิ่ม