ชีววิทยา

หากวัดกันที่ขนาดและความยาวเชิงกายภาพในโลกของสิ่งมีชีวิตยุคปัจจุบัน ไม่มีสัตว์ชนิดใดบนโลกที่จะล้มแชมป์อาณาจักรสัตว์โลกในมิตินี้ได้เลย 1. วาฬสีน้ำเงิน (Blue Whale) – อันดับ 1 ด้านขนาดจริง ตำแหน่งอวัยวะเพศที่ใหญ่ที่สุดในโลกทั้งในแง่ความยาวและน้ำหนักตกเป็นของ วาฬสีน้ำเงิน (Balaenoptera musculus) สัตว์ที่มีขนาดร่างกายใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีมาบนโลก ความยาวเฉลี่ย: 2.5 ถึง 3 เมตร (ประมาณ 8 ถึง 10 ฟุ.. ดูเพิ่ม

เมื่อนึกถึง "ปลาทอง" ภาพจำที่ทุกคนคุ้นตาคือสิ่งมีชีวิตตัวเล็กสีส้มสดใสแหวกว่ายอย่างมีชีวิตชีวา แต่เคยสงสัยหรือไม่ว่า หากนำปลาทองไปเลี้ยงไว้ในห้องที่มืดสนิทโดยไม่มีแสงสว่างส่องถึงเลยเป็นเวลานานนับเดือนหรือนับปี จะเกิดอะไรขึ้นกับสีสันของมัน ปรากฏการณ์ทางธรรมชาตินี้ไม่ได้เป็นเรื่องของเวทมนตร์ แต่เป็นกลไกทางวิทยาศาสตร์ที่น่าทึ่งของสิ่งมีชีวิตในการปรับตัว 1. ลำดับการเปลี่ยนสีจากส้มสดสู่ขาวเผือก การเปล.. ดูเพิ่ม

ตามซอกตู้กับข้าว ใต้ตู้เย็น หลังไมโครเวฟ หรือช่องแคบที่ผ้าเช็ดไม่ถึง มักมีโลกอีกใบซ่อนอยู่เงียบ ๆ โลกใบนั้นไม่ต้องการแสงสว่าง ไม่ต้องการพื้นที่กว้าง และไม่ต้องการอาหารมื้อใหญ่ แค่มีเศษข้าวมัน ๆ คราบน้ำมัน หยดน้ำตามขอบอ่างล้างจาน หรือกล่องกระดาษชื้น ๆ สักใบ ก็พอให้แมลงสาบเยอรมันตั้งหลัก สร้างรัง และขยายครอบครัวได้อย่างรวดเร็ว เรื่องชวนขนลุกอยู่ตรงวงจรสืบพันธุ์ของแมลงสาบตัวเมีย หลังผสมพันธุ์กับตัวผ.. ดูเพิ่ม

เวลาแกะปูม้าหรือปูดำต้มสุกแล้วเปิดฝากระดองออก สิ่งที่ทำให้หลายคนรีบควักช้อนเข้าไปตักก่อนเนื้อก้ามก็คือคราบสีส้มทองที่นอนเยิ้มอยู่ด้านใน กลิ่นหอมมันเค็มลอยขึ้นมาพร้อมไอร้อน รสชาติข้นละมุนจนข้าวสวยหนึ่งจานดูเหมือนน้อยเกินไป คำว่า ‘มันปู’ จึงติดปากคนกินอาหารทะเลมานาน แต่ถ้ามองผ่านแว่นชีววิทยา เนื้อสีส้มตรงนั้นมีเรื่องราวซับซ้อนกว่าคำว่าไขมันธรรมดาอยู่มาก ส่วนหลักที่คนเรียกว่ามันปูคือ &ls.. ดูเพิ่ม

เวลาเป็ดพุ่งหัวลงไปในบ่อ ภาพที่เห็นเหมือนเป็ดหายเข้าไปในโลกอีกใบ ขนยังเรียงตัวฟูสวย หยดน้ำกลิ้งหลุดออกจากหลังเป็นเม็ดกลม ๆ ขณะที่ลำตัวกลับลอยขึ้นมาได้ราวกับมีเสื้อชูชีพติดตัวอยู่ตลอดเวลา ภาพนี้ทำให้เกิดคำถามชวนคิดว่า ถ้าขนไม่ดูดน้ำ เป็ดจะรู้สึกเปียกไหม หรือสำหรับสมองของเป็ด น้ำอาจเป็นเพียงอากาศชนิดหนึ่งที่หนาแน่นและต้านการเคลื่อนไหวมากกว่าเดิม คำตอบที่ระมัดระวังที่สุดมีอยู่สองชั้น ชั้นแรก เป็ดรับ.. ดูเพิ่ม

เวลาที่แมลงวันพุ่งขึ้นไปเกาะเพดาน การเคลื่อนไหวนั้นไม่ได้เป็นแค่การบินขึ้นตรง ๆ แล้วปล่อยให้แรงเฉื่อยพาร่างกายพลิกคว่ำแบบบังเอิญ แมลงวันจัดท่าทางกลางอากาศอย่างรวดเร็วมาก ขณะเข้าใกล้เพดาน มันจะเร่งตัวขึ้น หมุนลำตัวให้ด้านท้องหันเข้าหาพื้นผิวด้านบน แล้วยื่นขาหน้าออกไปแตะเพดานก่อน จากนั้นจึงใช้ขาหน้าที่เกาะได้เป็นจุดหมุน เหวี่ยงลำตัวและขาคู่ที่เหลือขึ้นไปจนทั้งหกข้างแนบอยู่บนเพดาน ถ้าต้องเลือกระหว่า.. ดูเพิ่ม

ในความมืดใต้มหาสมุทรที่แสงอาทิตย์ส่องลงไปไม่ถึง การตามหาคู่ผสมพันธุ์ไม่ใช่เรื่องง่ายสำหรับปลาแองเกลอร์ฟิชกลุ่มที่อาศัยอยู่ในทะเลลึก ตัวเมียอาจมีขนาดใหญ่และมีอวัยวะล่อเหยื่อเรืองแสงอยู่บนหัว ส่วนตัวผู้กลับมีรูปร่างเล็กจิ๋วเมื่อเทียบกัน บางชนิดตัวผู้เล็กกว่าตัวเมียหลายสิบเท่า ชีวิตของตัวผู้จึงไม่ได้เติบโตมาเพื่อไล่ล่าเหยื่อหรือครองอาณาเขตกว้างใหญ่ แต่มีภารกิจแทบทั้งหมดอยู่ที่การหาเพศเมียให้พบก่อนที.. ดูเพิ่ม

ถ้ามองใบหน้าด้วยตาเปล่า ผิวตรงหน้าผาก ข้างจมูก แก้ม หรือแนวขนตาดูเหมือนมีเพียงรูเล็ก ๆ กับเส้นขนอ่อน ๆ ซ่อนอยู่ แต่ภายในรูขุมขนเหล่านั้นอาจมีสิ่งมีชีวิตขนาดจิ๋วที่สายตามนุษย์มองไม่เห็นอาศัยอยู่ นั่นคือไรในสกุล Demodex โดยชนิดที่พบตามรูขุมขนและโคนขนตาบ่อยคือ Demodex folliculorum ส่วน Demodex brevis มักเกี่ยวข้องกับต่อมไขมันที่อยู่ลึกเข้าไปใกล้รูขุมขน ชื่อ “ไรขนตา” ฟังชวนให้รู้สึกเหมือน.. ดูเพิ่ม

ภาพเป็ดที่ลอยอยู่บนผิวน้ำอาจซ่อนกลไกวิวัฒนาการสุดแปลกเอาไว้ เป็ดน้ำบางชนิดมีฟัลลัส หรืออวัยวะสืบพันธุ์ตัวผู้ที่ขดเป็นเกลียวหมุนทวนเข็มนาฬิกา ขณะพักอวัยวะนี้ม้วนเก็บอยู่ภายในบริเวณโคลเอกา แต่ช่วงผสมพันธุ์สามารถคลี่และพุ่งออกมาอย่างรวดเร็ว งานวิจัยในเป็ดมัสโกวีพบว่าอวัยวะที่ยืดเต็มมีความยาวเฉลี่ยประมาณ 19–20 เซนติเมตร และการคลี่ออกใช้เวลาเฉลี่ยราว 0.36 วินาที ความเร็วสูงสุดที่วัดได้อยู่ใกล้ 1.. ดูเพิ่ม

เวลาเห็นเห็ดขึ้นอยู่บนขอนไม้ หลายคนมักจัดมันไว้ในกลุ่มเดียวกับพืชโดยอัตโนมัติ เพราะเห็ดไม่เดิน ไม่ส่งเสียง และมักปักหลักอยู่กับพื้นดินเหมือนต้นไม้ แถมยังมีผนังเซลล์คอยค้ำจุนรูปร่างอีกชั้นหนึ่ง ภาพที่เห็นจึงชวนให้คิดว่าเห็ดเป็นพืชชนิดหนึ่งที่มีรูปร่างแปลกตา แต่ความคล้ายทางสายตาไม่ได้บอกประวัติความเป็นญาติได้แม่นยำเสมอไป สิ่งมีชีวิตบางกลุ่มอาจมีวิถีชีวิตคล้ายกัน แม้แยกสายวิวัฒนาการออกจากกันมานานมาก.. ดูเพิ่ม

ไส้เดือนไม่ได้มีหัวใจ 5 ดวงแบบมนุษย์ แต่เรื่องจริงน่าสนใจกว่านั้น ถ้าผ่าโครงสร้างของไส้เดือนดู จะไม่พบหัวใจทรงเดียวกับหัวใจมนุษย์เรียงอยู่ห้าดวง สิ่งที่พบคือระบบไหลเวียนเลือดแบบปิด พร้อมอวัยวะที่ช่วยบีบและดันเลือดให้หมุนเวียนไปทั่วลำตัว จึงเกิดคำอธิบายแบบจำง่ายว่า ไส้เดือนมีหัวใจ 5 ดวง ความจริงคือมีส่วนสูบฉีดเลือด 5 คู่ บริเวณด้านหน้าของลำตัวไส้เดือนมีหลอดเลือดที่เรียกว่า aortic arches หรือส่วนโค.. ดูเพิ่ม

พ่อม้าน้ำไม่ได้แค่เฝ้าไข่ แต่รับหน้าที่อุ้มตัวอ่อนจนถึงวันคลอด ภาพจำเรื่องการตั้งท้องแทบทุกชนิดบนโลกมักเริ่มจากตัวเมีย แต่พอถึงม้าน้ำ บทบาทกลับสลับกันอย่างน่าทึ่ง ตัวเมียผลิตไข่ ส่วนตัวผู้รับไข่เข้าไปอยู่ในถุงฟักบริเวณท้อง แล้วดูแลตัวอ่อนจนพร้อมออกสู่ทะเล เรื่องนี้ไม่ใช่แค่เอาไข่มาแปะไว้กับตัว จุดที่ทำให้ม้าน้ำโดดเด่นคืออวัยวะที่เรียกว่า ถุงฟัก หรือ brood pouch ซึ่งอยู่บริเวณด้านหน้าของลำตัวตัวผู.. ดูเพิ่ม

ชีวิตกลางทะเลมีโจทย์หนึ่งที่สัตว์บกแทบไม่ต้องเจอ น้ำทะเลอยู่รอบตัวเพนกวินแทบตลอดชีวิต อาหารหลักอย่างปลา หมึก และคริลล์ก็เต็มไปด้วยเกลือ ถ้าร่างกายจัดการเกลือส่วนเกินไม่ได้ ความเข้มข้นของแร่ธาตุในเลือดจะเสียสมดุลอย่างรวดเร็ว แต่เพนกวินมีอวัยวะพิเศษที่ช่วยแก้ปัญหานี้โดยตรง เรียกว่า ต่อมเกลือเหนือเบ้าตา หรือ supraorbital salt gland ซึ่งอยู่บริเวณเหนือดวงตาและเชื่อมโยงกับทางเดินบริเวณจมูก ต่อมนี้ไม่ไ.. ดูเพิ่ม

แข็งขนาดนี้ แต่ข้างในกลับไม่ใช่กระดูก ลองมองนอแรดที่ยื่นออกมาจากส่วนหน้าของกะโหลก รูปร่างหนา ปลายแหลม และดูแข็งจนชวนให้คิดว่าต้องเป็นกระดูกชิ้นใหญ่ที่งอกออกมาจากหัวแน่ๆ แต่โครงสร้างของนอแรดต่างจากภาพที่ตาเห็นอย่างชัดเจน เพราะมันไม่มีแกนกระดูกอยู่ภายในแบบเขาของสัตว์หลายชนิด นอแรดสร้างจากอะไร องค์ประกอบสำคัญของนอแรดคือ เคราติน โปรตีนโครงสร้างที่พบในเส้นผมและเล็บของมนุษย์ รวมถึงขน กรงเล็บ กีบ และโคร.. ดูเพิ่ม

ถ้ามองอีกาจากภาพที่คุ้นตา หลายคนอาจเห็นเพียงนกสีดำที่ชอบส่งเสียงร้องและมักพบตามต้นไม้หรือบนสายไฟ แต่ในโลกของนักวิทยาศาสตร์ อีกากลับเป็นสัตว์ที่น่าสนใจมาก เพราะสมองขนาดเล็กของมันสามารถจัดการกับโจทย์บางอย่างที่ดูซับซ้อนได้เกินกว่าที่คาดเมื่อเทียบกับรูปร่างของมัน หนึ่งในกลุ่มที่ถูกศึกษามากคือ อีกานิวแคลิโดเนีย (New Caledonian crow) ซึ่งขึ้นชื่อเรื่องการใช้เครื่องมือในการแก้ปัญหา อีกาชนิดนี้สามารถใช้.. ดูเพิ่ม

เวลาโดนมีดบาดแล้วแผลค่อย ๆ ปิด หรือเคยกระดูกหักแล้ววันหนึ่งกลับมาใช้งานได้ตามปกติ เรื่องเหล่านี้ดูเหมือนเป็นเรื่องธรรมดาที่เกิดขึ้นกับร่างกาย แต่ถ้าลองคิดดี ๆ จะพบว่าเป็นเรื่องน่าทึ่งไม่น้อย เพราะร่างกายไม่ได้มีช่างซ่อมจากที่ไหนมาจัดการให้ ทุกอย่างเกิดขึ้นจากระบบภายในตัวเราเอง ทันทีที่ร่างกายได้รับบาดเจ็บ กระบวนการซ่อมแซมจะเริ่มขึ้น เซลล์ต่าง ๆ จะส่งสัญญาณเรียกกันเข้ามาทำงาน มีการหยุดเลือด กำจัดเ.. ดูเพิ่ม

เซลล์เม็ดเลือดที่ทำหน้าที่หลักในการจับและลำเลียงก๊าซออกซิเจนไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย คือ “เซลล์เม็ดเลือดแดง” หรืออีริโทรไซต์ เม็ดเลือดแดงไม่ได้ขนออกซิเจนด้วยตัวเซลล์ล้วน ๆ แต่มีตัวสำคัญอยู่ข้างในชื่อว่า “ฮีโมโกลบิน” ซึ่งเป็นโปรตีนที่มีธาตุเหล็กเป็นส่วนประกอบ ฮีโมโกลบินสามารถจับออกซิเจนได้แบบย้อนกลับได้ หมายความว่าเมื่ออยู่ในบริเวณที่มีออกซิเจนสูงก็จับไว้ และเมื่อเดินท.. ดูเพิ่ม

ลูกอ๊อดใช้ “เหงือก” เป็นอวัยวะหลักในการหายใจขณะอาศัยอยู่ในน้ำ ลักษณะการหายใจช่วงนี้คล้ายสัตว์น้ำหลายชนิด คือรับออกซิเจนที่ละลายอยู่ในน้ำเข้าสู่ร่างกาย แล้วระบายก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ออกไปผ่านบริเวณเหงือก ช่วงแรกหลังฟักออกจากไข่ ลูกอ๊อดของกบหลายชนิดจะมีเหงือกอยู่ด้านนอก ลักษณะเป็นส่วนเล็ก ๆ แตกแขนงบริเวณด้านข้างของศีรษะ โครงสร้างแบบนี้ช่วยเพิ่มพื้นที่สัมผัสกับน้ำ ทำให้ออกซิเจนแพร่ผ่านเข้.. ดูเพิ่ม

ร่างกายมนุษย์ดูเหมือนเครื่องจักรที่ถูกออกแบบมาอย่างประณีต ทุกส่วนมีหน้าที่ ตั้งแต่หัวใจที่สูบฉีดเลือด ปอดที่แลกเปลี่ยนก๊าซ ไปจนถึงดวงตาที่รับแสงและส่งข้อมูลให้สมอง แต่เมื่อมองให้ละเอียดขึ้น จะพบว่าร่างกายยังมีอวัยวะหรือโครงสร้างบางอย่างที่ ไม่ได้มีบทบาทสำคัญเหมือนในอดีตของบรรพบุรุษ บางส่วนยังทำหน้าที่อยู่ เพียงแต่หน้าที่นั้นลดลงหรือเปลี่ยนไปตามวิวัฒนาการ เรื่องนี้ไม่ได้หมายความว่าอวัยวะเหล่านี้ &.. ดูเพิ่ม

มีจริง และเหลืออยู่เพียงกลุ่มเล็กมาก ภาพจำของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมค่อนข้างชัดเจน คือมีขน สร้างน้ำนมให้ลูก และส่วนใหญ่ออกลูกเป็นตัว แต่ธรรมชาติไม่ได้วางกฎไว้ตรงไปตรงมาขนาดนั้น เพราะยังมีสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมกลุ่มหนึ่งที่ วางไข่แทนการคลอดลูกเป็นตัว นักชีววิทยาเรียกสัตว์กลุ่มนี้ว่า โมโนทรีม หรือ Monotremes ปัจจุบันมีอะไรบ้าง? โมโนทรีมที่ยังมีชีวิตอยู่ประกอบด้วย ตุ่นปากเป็ด และ อีคิดนา โดยการจัดจำแนกสม.. ดูเพิ่ม