ตำนานกรีก

ถ้ามองด้วยสายตาคนยุคนี้ เรื่องของเฮรามีจุดหนึ่งที่ชวนขัดใจมาก ซุสมีความสัมพันธ์กับหญิงจำนวนมาก บางตำนานเล่าว่าใช้การแปลงกาย หลอกลวง หรือใช้อำนาจเหนือกว่าอย่างชัดเจน แต่คนที่โดนเฮราไล่ล่า กลับมักเป็นหญิงเหล่านั้นหรือลูกที่เกิดจากซุสเสียเองคำถามเลยตามมาว่า ถ้าโกรธเรื่องการนอกใจ ทำไมไม่จัดการซุสตรงๆ?คำตอบสั้นที่สุดคือ เพราะตำนานกรีกไม่ได้สร้างความสัมพันธ์ของเฮรากับซุสบนฐานอำนาจที่เท่ากันตั้งแต่แรกซุ.. ดูเพิ่ม

รักกันได้โดยไม่เห็นหน้า แล้วทำไมแสงจากตะเกียงดวงเดียวถึงทำให้ทุกอย่างพัง? จุดนี้ต้องแก้ภาพจำกันนิดหนึ่ง เพราะในเรื่องของ อีรอสและไซคี ไม่มีฉากที่อีรอสเอาผ้ามาปิดตาไซคีตามความหมายตรงตัว สิ่งที่เกิดขึ้นคืออีรอสซ่อนตัวตนและมาหาไซคีในเวลากลางคืน โดยกำหนดเงื่อนไขว่าไซคีต้องไม่พยายามมองว่าเขาเป็นใคร ความมืดจึงทำหน้าที่เหมือนผ้าปิดตาโดยธรรมชาติและเรื่องที่คนทุกวันนี้เรียกกันว่าเทพปกรณัมกรีกเรื่อง Cupid .. ดูเพิ่ม

ถ้ามองจากตำนานกรีก เรื่องนี้ไม่ใช่แค่เทพีความงามหลงรักเทพนักรบ คู่ของ อะโฟรไดทีและแอรีส น่าสนใจตรงที่ทั้งสองดูเหมือนอยู่คนละขั้ว แต่ในโลกของชาวกรีกโบราณ ความรัก ความใคร่ การแข่งขัน และความรุนแรงกลับถูกมองว่าอยู่ใกล้กันกว่าที่เห็นมากก่อนอื่นต้องแยกเรื่องหนึ่งให้ชัด ตำนานกรีกไม่มีฉบับมาตรฐานเล่มเดียวที่บอกว่าอะโฟรไดทีนั่งคิดเป็นเหตุเป็นผลแล้วตัดสินใจเลือกแอรีสเพราะอะไร เรื่องราวถูกเล่าต่างกันตามกวี.. ดูเพิ่ม

ไดโอนิซุสไม่ได้มีแค่เรื่องเหล้า ภาพจำของ ไดโอนิซุส ในตำนานกรีกมักหนีไม่พ้นไวน์ งานเลี้ยง การเต้นรำ ความเคลิบเคลิ้ม และฝูงผู้ติดตามที่ปล่อยตัวไปตามอารมณ์ แต่ถ้ามองให้พ้นภาพเทพถือถ้วยไวน์ จะเจอประเด็นน่าสนใจกว่านั้นมาก เพราะโลกของไดโอนิซุสเหมือนพื้นที่ที่กฎปกติของสังคมถูกคลายออกชั่วคราวคนที่ต้องควบคุมตัวเองทุกวัน ย่อมรู้สึกถึงแรงดึงดูดของช่วงเวลาที่ไม่ต้องควบคุมอะไรบ้างสังคมมนุษย์อยู่ได้เพราะการยับ.. ดูเพิ่ม

ลองตัดภาพคำว่า “เทพเจ้า” แบบที่คุ้นเคยออกก่อนถ้ามองเทพเจ้ากรีกด้วยกรอบว่าเทพต้องบริสุทธิ์ สำรวม และเป็นต้นแบบทางศีลธรรม เรื่องของซุส อะโฟรไดที โพไซดอน หรือเทพองค์อื่นจะดูประหลาดทันที เพราะบนเขาโอลิมปัสมีทั้งความใคร่ การนอกใจ ความหึงหวง การแย่งชิงคนรัก และความสัมพันธ์ที่ยุ่งเหยิงชนิดละครครอบครัวยังตามไม่ทันแต่ปมสำคัญอยู่ตรงนี้เลย ชาวกรีกโบราณไม่ได้สร้างเทพขึ้นมาให้เป็นมนุษย์ที่ดีสมบูรณ.. ดูเพิ่ม

ถ้าเทพกรีกองค์หนึ่งมีครึ่งตัวเป็นแพะ ชอบป่า เสียงขลุ่ย และทำให้คนหวาดกลัวแบบไม่มีเหตุผล เทพองค์นั้นคือพาน พาน หรือ Pan เป็นเทพกรีกที่ดูแปลกตั้งแต่รูปลักษณ์ เพราะมักถูกวาดให้มีเขา หู หาง และขาแบบแพะ ขณะที่ท่อนบนเป็นมนุษย์ โลกของพานไม่ใช่วังหินอ่อนบนยอดโอลิมปัส แต่คือภูเขา ถ้ำ ทุ่งเลี้ยงสัตว์ และพื้นที่ป่า โดยเฉพาะอาร์คาเดีย ดินแดนที่ชาวกรีกโบราณผูกเข้ากับชีวิตชนบท คนเลี้ยงแกะ และธรรมชาติที่ยังไม่ถ.. ดูเพิ่ม

อาราคนีไม่ได้แพ้เพราะฝีมือห่วย แต่ปัญหาคือเก่งจนกล้าชนกับเทพเรื่องของอาราคนีในตำนานกรีกฉบับที่คนยุคใหม่คุ้นเคยมากที่สุด มาจากบทกวี Metamorphoses ของโอวิด กวีโรมัน อาราคนีเป็นหญิงสาวชาวลิเดียที่มีฝีมือทอผ้ายอดเยี่ยมจนผู้คนพากันมาดูผลงาน ชื่อของนางไม่ได้ดังเพราะชาติกำเนิดสูงส่ง แต่ดังจากฝีมือของตัวเอง นี่แหละที่ทำให้เรื่องเริ่มเดือด เพราะเมื่อมีคนบอกว่าความสามารถระดับนี้คงได้รับการสอนจากเทพีอะธีนา .. ดูเพิ่ม

ถ้ามีกล่องหนึ่งวางอยู่ตรงหน้า พร้อมคำสั่งเพียงข้อเดียวว่า ห้ามเปิดเด็ดขาด จะอดใจได้นานแค่ไหน? นี่แหละเสน่ห์ของเรื่องแพนโดรา เพราะสิ่งที่น่าสนใจไม่ใช่แค่ของร้ายที่หลุดออกมาจากภาชนะ แต่คือคำถามว่า ทำไมมนุษย์ถึงอยากแตะสิ่งต้องห้าม ทั้งที่รู้ว่าผลอาจไม่คุ้มเลย ก่อนอื่น กล่องแพนโดราในต้นฉบับไม่ได้เป็นกล่อง ในงาน Works and Days ของเฮซิออด กวีชาวกรีกโบราณ สิ่งที่แพนโดราเปิดถูกเรียกว่า pithos ซึ่งหมายถึง.. ดูเพิ่ม

ไซเรนไม่ได้เริ่มต้นจากภาพหญิงสาวหางปลาแสนเย้ายวนแบบที่คุ้นตา ถ้าย้อนกลับไปหาวรรณกรรมกรีกโบราณ ภาพของ ไซเรน หรือ Sirens แปลกกว่านั้นเยอะ พวกมันเป็นสิ่งมีชีวิตเพศหญิงที่มีความเกี่ยวข้องกับนก และอาศัยอยู่ในพื้นที่อันตรายริมทะเล สิ่งที่ทำให้ไซเรนน่ากลัวไม่ใช่เขี้ยว ไม่ใช่กรงเล็บ และไม่ใช่การลากคนลงน้ำด้วยกำลัง แต่เป็นสิ่งธรรมดาสุดๆ อย่าง เสียงร้องในมหากาพย์ Odyssey ของโฮเมอร์ ไซเรนมีพลังดึงดูดกะลาสีใ.. ดูเพิ่ม

เฮเลนคือชนวน แต่ไม่ใช่เชื้อเพลิงทั้งหมด ภาพจำของสงครามโตรจันมักถูกย่อจนเหลือประโยคง่ายๆ ว่า เจ้าชายปารีสแห่งทรอยหลงใหลเฮเลน หญิงงามผู้เป็นภรรยาของเมเนลาออส แล้วพาเฮเลนกลับทรอย ชาวกรีกจึงยกกองทัพข้ามทะเลไปแย่งตัวคืนและล้อมเมืองทรอยอยู่หลายปี ฟังแบบนี้เหมือนคนจำนวนมหาศาลต้องตายเพราะความใคร่ของคนคนเดียว แต่ถ้าแกะตำนานกรีกออกทีละชั้น เรื่องมันไม่ได้ง่ายขนาดนั้น ปารีสไม่ได้เริ่มเรื่องด้วยการเจอเฮเลนโด.. ดูเพิ่ม

ถ้ามองซุสด้วยสายตาคนสมัยนี้ เรื่องมันชวนสงสัยมาก เป็นถึงราชาแห่งเทพ มีสายฟ้าอยู่ในมือ อำนาจเหนือมนุษย์แทบทุกคน แต่พอจะเข้าใกล้คนที่หมายตา กลับไม่เดินเข้าไปในร่างเทพตรงๆ ซะงั้น บางครั้งกลายเป็นวัว บางครั้งเป็นหงส์ บางเรื่องปลอมเป็นคนอื่น และกรณีดานาเอก็มาในรูปของฝนทองคำจุดแรกที่ต้องแยกให้ออกคือ ซุสไม่ใช่คนไข้ทางจิตวิทยาที่มีประวัติให้วินิจฉัย ตัวละครนี้เกิดจากเรื่องเล่าหลายยุค หลายเมือง และผู้แต่ง.. ดูเพิ่ม

เรื่องนี้ถ้าอ่านต้นฉบับเก่า แล้วเอาไปเทียบกับเวอร์ชันรักดาร์กสมัยใหม่ จะเหมือนกำลังอ่านคนละเรื่องอยู่พอสมควร ภาพจำของฮาเดสกับเพอร์เซโฟนีทุกวันนี้มักเป็นราชาแห่งยมโลกผู้เงียบขรึม เจอกับเทพีสาวแห่งฤดูใบไม้ผลิ แล้วความสัมพันธ์ค่อยๆ พัฒนาเป็นคู่รักแบบตรงข้ามกันสุดขั้ว คนหนึ่งอยู่กับความตาย อีกคนเป็นตัวแทนของการเติบโต ฟังแล้วเหมาะกับนิยายแฟนตาซีดาร์กจนแทบไม่ต้องแต่งอะไรเพิ่มแต่ถ้าย้อนกลับไปหา Homeric .. ดูเพิ่ม

ถ้าต้องกลายเป็นต้นไม้เพื่อให้ใครสักคนหยุดตาม นี่ยังเรียกว่าเรื่องรักได้อยู่ไหม ตำนานอพอลโลกับเดฟนีมักถูกทำให้ดูโรแมนติกผ่านภาพวาดและประติมากรรม เทพหนุ่มผู้หลงรักหญิงสาวจนวิ่งตามสุดกำลัง ส่วนหญิงสาวกลายเป็นต้นลอเรลในวินาทีสุดท้าย ฟังผ่านๆ เหมือนรักที่ไม่มีวันสมหวัง แต่พอกลับไปดูรายละเอียดของเรื่อง โดยเฉพาะฉบับที่โด่งดังใน Metamorphoses ของโอวิด ภาพมันเปลี่ยนไปทันที เพราะเดฟนีไม่ได้กำลังเล่นตัว ไม่.. ดูเพิ่ม

เมดูซาไม่ได้เริ่มต้นเหมือนกันในตำนานทุกฉบับ ภาพจำของเมดูซาชัดมาก หญิงหน้าดุ ผมเป็นงู ใครสบตาก็กลายเป็นหิน แล้วเพอร์ซิอุสก็มาตัดศีรษะเอาไปเป็นอาวุธ ฟังเผินๆ เหมือนเรื่องปราบอสุรกายธรรมดา แต่พอเปิดตำราเก่าเทียบกัน เรื่องนี้กลับซับซ้อนกว่านั้น เพราะรายละเอียดที่ว่า เมดูซาเคยเป็นหญิงสาวแล้วถูกโพไซดอนล่วงละเมิดในวิหารของอะธีนา ไม่ใช่จุดเริ่มต้นที่ปรากฏเหมือนกันในตำนานกรีกทุกยุค ฉบับเก่าแก่ไม่ได้เล่าว่.. ดูเพิ่ม

คำว่า Oedipus Complex ฟังครั้งแรกอาจชวนให้เข้าใจว่าเป็นเรื่องตัณหาระหว่างคนในครอบครัวแบบตรงตัว แต่ในทฤษฎีของซิกมันด์ ฟรอยด์ มันซับซ้อนกว่านั้นเยอะฟรอยด์หยิบชื่อของ โอเอดิปุส ตัวละครจากตำนานกรีกมาใช้ตั้งชื่อแนวคิดทางจิตวิเคราะห์ เพราะเรื่องของโอเอดิปุสมีแกนสำคัญคือการฆ่าบิดาและแต่งงานกับมารดาโดยไม่รู้ความจริงเกี่ยวกับสายเลือดของตัวเอง จุดที่ต้องเน้นมากๆ คือ โอเอดิปุสไม่ได้รู้ว่าคนที่ตนฆ่าคือพ่อ แล.. ดูเพิ่ม

นาร์ซิสซัสไม่ได้ตายเพราะกระจก แต่ตายเพราะรักสิ่งที่ตอบรักไม่ได้ จุดที่น่าสนใจของนาร์ซิสซัสไม่ใช่แค่ภาพชายหนุ่มหน้าตาดีก้มมองน้ำแล้วหลงรักตัวเอง เพราะถ้าอ่านเรื่องที่แพร่หลายจาก Metamorphoses ของโอวิดจริงๆ เรื่องนี้โหดกว่านั้นเยอะ นาร์ซิสซัสเป็นคนที่มีผู้หลงรักมากมาย แต่กลับปฏิเสธและไม่ตอบรับความรักของคนเหล่านั้น รวมถึงเอคโค นางไม้ผู้หลงรักเขา จนในที่สุดมีผู้ถูกปฏิเสธคนหนึ่งวิงวอนให้เขาได้รู้เสียบ.. ดูเพิ่ม

สงครามกรุงทรอยที่คุ้นกัน จริงๆ ไม่ได้อยู่ครบในอีเลียด จุดนี้ชวนสับสนมาก เพราะพอพูดถึง อีเลียด หลายคนจะนึกถึงเฮเลน ปารีส อคิลลีส ม้าไม้ และกรุงทรอยล่มเป็นชุดเดียวกัน แต่ตัวมหากาพย์อีเลียดไม่ได้เล่าสงครามตั้งแต่เริ่มจนจบเลย เรื่องจับช่วงเวลาสั้นๆ ในปีท้ายๆ ของสงคราม และหัวใจแท้ๆ คือ ความโกรธของอคิลลีสชนวนสำคัญเกิดจากความขัดแย้งระหว่างอคิลลีสกับอากาเมมนอน ผู้นำฝ่ายกรีก เมื่ออากาเมมนอนยึดบริเซอิส หญิ.. ดูเพิ่ม

ก่อนซุสจะเป็นใหญ่ โลกของเทพกรีกก็ผ่านศึกครอบครัวมาแล้วหลายรุ่น จุดเริ่มไม่ได้มีเทพเคราขาวนั่งสร้างโลก ถ้าอิงสายเรื่องใน Theogony ของเฮซิออด ซึ่งเป็นหนึ่งในแหล่งสำคัญที่สุดของตำนานกรีกยุคโบราณ สิ่งแรกที่ปรากฏคือ เคออส หรือ Chaos แต่คำนี้ไม่ได้หมายถึง “ความวุ่นวายยุ่งเหยิง” แบบที่ภาษาอังกฤษสมัยใหม่ชวนให้นึกถึงเสียทีเดียว ความหมายใกล้กับช่องว่างหรือห้วงอันว่างเปล่ามากกว่า จากนั้นจึงปรากฏ.. ดูเพิ่ม

ม้าไม้ผู้พิชิตกรุงทรอย อาจแพ้ศึกให้กับไอน้ำจากลมหายใจหรือไม่ ลองตัดภาพจากมหากาพย์อันสง่างามลงมาเหลือเพียงห้องไม้แคบ ๆ ที่มีชายฉกรรจ์สวมเกราะเบียดกันอยู่หลายสิบคน ทุกคนต้องเงียบ ห้ามไอ ห้ามขยับแรง และคงไม่มีใครกล้าบ่นว่าเพื่อนข้าง ๆ กลิ่นตัวหนักเกินไป ฉากนี้ฟังดูขำ แต่พอมองด้วยวัสดุศาสตร์กลับมีเรื่องให้คิดจริง ทั้งความชื้น การพองตัวของไม้ อากาศอับ และเสียงลั่นจากรอยต่อ ก่อนอื่น ต้องแยกตำนานออกจากส.. ดูเพิ่ม