แบคทีเรีย

เมื่อพูดถึงแบคทีเรีย หลายคนอาจนึกถึงเชื้อโรค อาหารบูด หรือสิ่งสกปรกก่อนเป็นอันดับแรก แต่ความจริงคือ แบคทีเรียไม่ได้มีแต่ตัวร้าย รอบตัวเรามีแบคทีเรียอยู่แทบทุกที่ ทั้งในดิน น้ำ สิ่งแวดล้อม และในร่างกายของมนุษย์เอง ที่สำคัญคือระบบนิเวศของโลกพึ่งพากระบวนการที่แบคทีเรียมีส่วนร่วมมากกว่าที่หลายคนคิด ลองสมมติว่า วันหนึ่งแบคทีเรียทุกชนิดบนโลกหายไปพร้อมกัน ไม่ใช่แค่แบคทีเรียที่ทำให้เกิดโรค แต่รวมถึงแบคที.. ดูเพิ่ม

ดมแล้วเบ้หน้า แต่ก็ยังดมซ้ำ ลองนึกภาพถอดรองเท้าหลังกลับถึงบ้าน ถุงเท้ามีกลิ่นอับชัดเจน มือก็รู้ว่าไม่ควรเอาเข้าใกล้จมูก แต่สุดท้ายกลับยกขึ้นมาดมเอง แล้วทำหน้าเหม็นพร้อมคิดว่า “อื้อ กลิ่นมาเต็ม” ก่อนจะดมอีกรอบ พฤติกรรมแบบนี้ไม่ได้แปลว่าชอบของสกปรก และไม่ได้เกิดกับทุกคน จุดน่าสนใจอยู่ตรงที่สมองประเมิน กลิ่นจากร่างกายตัวเอง ต่างจากกลิ่นแบบเดียวกันที่มาจากคนอื่นพอสมควร กลิ่นเต่ากับกลิ่นถุ.. ดูเพิ่ม

อากาศที่ดูใส ไม่ได้ว่างเปล่าอย่างที่ตาเห็น ลองนึกถึงตอนเปิดหน้าต่างรับลม สูดกลิ่นดินหลังฝนตก หรือเดินผ่านห้องที่มีฝุ่นลอยบาง ๆ สิ่งที่เข้าจมูกไม่ได้มีแค่ก๊าซออกซิเจน ไนโตรเจน และไอน้ำ แต่ยังมีอนุภาคชีวภาพขนาดเล็กมากปะปนอยู่ด้วย ทั้งเซลล์แบคทีเรีย สปอร์เชื้อรา เศษเซลล์ เกสร และชิ้นส่วนจากสิ่งมีชีวิต นักวิทยาศาสตร์เรียกรวม ๆ ว่า “ชีวละอองลอย” ซึ่งพบได้ทั้งในบ้าน กลางแจ้ง ป่า เมือง ห้องท.. ดูเพิ่ม

เชื้อโรคเป็นคำที่เราใช้เรียกจุลชีพหรือสิ่งก่อโรคขนาดเล็กมาก จนส่วนใหญ่ไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า ต้องอาศัยกล้องจุลทรรศน์จึงจะเห็นได้ค่ะ ลองจินตนาการถึงสิ่งเล็กจิ๋วที่อยู่รอบตัวเรา ไม่ว่าจะบนมือ ของเล่น โต๊ะเรียน หรือปะปนอยู่ในอากาศ เชื้อโรคที่เรามักได้ยินกันบ่อย ๆ ได้แก่ แบคทีเรีย ไวรัส เชื้อรา และปรสิต อย่างไรก็ตาม จุลชีพไม่ได้เป็นอันตรายทั้งหมด เพราะหลายชนิดไม่ทำให้เกิดโรค และบางชนิดยังมีปร.. ดูเพิ่ม

การที่ร่างกายของเรามีอุณหภูมิสูงขึ้นจนเกิดภาวะตัวร้อนเมื่อเป็นไข้นั้น ไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นโดยบังเอิญหรือเป็นความผิดปกติของร่างกายอย่างไร้ทิศทางค่ะ แต่เป็นกลไกการตอบสนองทางชีววิทยาที่ทรงประสิทธิภาพและมีความสลับซับซ้อนอย่างยิ่ง ซึ่งถูกควบคุมโดยระบบประสาทส่วนกลางและระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย เพื่อสู้กับสิ่งแปลกปลอมหรือการติดเชื้อที่เข้ามาคุกคามสุขภาพของเราค่ะ จุดเริ่มต้นของการเกิดไข้ เริ่มต้นเมื่อ.. ดูเพิ่ม

เม็ดเลือดขาว คือเซลล์ชนิดหนึ่งที่เป็นองค์ประกอบสำคัญของเลือดในร่างกายเราค่ะ เปรียบเสมือนกับทหารหรืออัศวินจิ๋วที่คอยดูแลความปลอดภัย คอยตรวจตรา และปกป้องร่างกายของเรา ไม่ให้เชื้อโรคอย่างแบคทีเรีย ไวรัส เชื้อรา หรือสิ่งแปลกปลอมต่างๆ เข้ามารังแกหรือทำให้เราเจ็บป่วยได้ค่ะ โดยปกติแล้ว เลือดที่ไหลเวียนอยู่ในร่างกายของเราจะประกอบด้วยเม็ดเลือดแดงที่ทำหน้าที่ลำเลียงออกซิเจน น้ำเลือด และเม็ดเลือดขาวค่ะ แม้ว.. ดูเพิ่ม

ฟองไม่ใช่ตัวฆ่าแบคทีเรีย แต่โมเลกุลที่ซ่อนอยู่ในฟองต่างหาก เวลาเห็นคราบมันหลุดจากจานพร้อมฟองเยอะๆ หลายคนจะนึกว่าน้ำยาล้างจานกำลังฆ่าเชื้อแบบน้ำยาฆ่าเชื้อโดยตรง จุดที่ควรแยกให้ออกคือ น้ำยาล้างจานทั่วไปมีหน้าที่หลักเป็นตัวทำความสะอาด ส่วนการลดแบคทีเรียเกิดจากทั้งการดึงคราบออก การพาเชื้อหลุดจากผิวจาน และในบางสภาวะก็รบกวนเยื่อหุ้มเซลล์จนเชื้อเสียสมดุลได้ตัวการสำคัญชื่อว่า สารลดแรงตึงผิว สารกลุ่มนี้มั.. ดูเพิ่ม

จอกเขาสัตว์ของไวกิ้งไม่ได้สกปรกเพราะคำสาป แต่เสี่ยงเพราะพื้นผิวธรรมชาติ ภาพนักรบไวกิ้งยกเขาสัตว์ดื่มเหล้าหมักกลางงานเลี้ยงไม่ได้เกิดจากจินตนาการล้วน หลักฐานทางโบราณคดีพบชิ้นส่วนโลหะที่ใช้หุ้มปากและปลายเขาดื่ม รวมถึงร่องรอยในวรรณกรรมของชาวนอร์ส เพียงแต่ตัวเขาสัตว์มักผุสลายไปก่อน จึงเหลือให้เห็นน้อยกว่าถ้วยแก้วหรือภาชนะโลหะ จอกชนิดนี้น่าจะใช้ทั้งในงานเลี้ยง พิธีกรรม และการแสดงฐานะ มากกว่าจะเป็นแก้ว.. ดูเพิ่ม

ทำไมกลิ่นเท้าถึงเหม็นมาก? ความจริงที่ไม่ได้เกิดจากเหงื่อเพียงอย่างเดียว เคยถอดรองเท้าแล้วรู้สึกว่ากลิ่นแรงจนตัวเองยังตกใจไหม? หลายคนเชื่อว่าต้นเหตุคือ "เหงื่อ" แต่ความจริงแล้ว เหงื่อแทบไม่มีกลิ่นเลย สิ่งที่ทำให้เกิดกลิ่นฉุนกลับเป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นหลังจากเหงื่อสัมผัสกับแบคทีเรียบนผิวหนัง เรื่องนี้อาจฟังดูธรรมดา แต่เบื้องหลังกลับเป็นกลไกทางชีววิทยาที่น่าสนใจ และอธิบายได้ว่าทำไมบางคนเท้าแทบไม่มี.. ดูเพิ่ม

เหงื่อที่เพิ่งซึมออกจากผิวใหม่ ๆ แทบไม่มีกลิ่นเลย แต่ผ่านไปไม่กี่ชั่วโมง กลับกลายเป็นกลิ่นที่หลายคนพยายามหลีกเลี่ยงให้มากที่สุด คำถามคือ ระหว่างนั้นเกิดอะไรขึ้นกับเหงื่อของเรา คำตอบไม่ได้อยู่ที่ตัวเหงื่อโดยตรง แต่อยู่ที่ แบคทีเรีย ที่อาศัยอยู่บนผิวหนังของเราตามธรรมชาติ ร่างกายมีต่อมเหงื่อหลายชนิด โดยเฉพาะ ต่อมอะโพไครน์ (Apocrine Gland) ที่กระจุกตัวอยู่บริเวณรักแร้และขาหนีบ ต่อมชนิดนี้ผลิตเหงื่อที.. ดูเพิ่ม

จูบเพียงช่วงสั้นๆ อาจมีการแลกเปลี่ยนแบคทีเรียมากถึงราว 80 ล้านตัว หลายคนพอได้ยินตัวเลขนี้ก็มักสะดุ้ง เพราะคำว่า 'แบคทีเรีย' ฟังดูเหมือนเป็นเรื่องสกปรก แต่ความจริงแล้ว ในช่องปากของคนเรามีจุลินทรีย์อาศัยอยู่เป็นจำนวนมหาศาลอยู่แล้ว ทั้งชนิดที่มีประโยชน์และชนิดที่อาจก่อโรคได้เมื่อเสียสมดุล การจูบแบบดูดดื่มหรือ French Kiss จึงไม่ได้เป็นแค่การแสดงความรักเท่านั้น แต่ยังเป็นการแลกเปลี่ยนจุลินทรีย์ระหว่าง.. ดูเพิ่ม

ใครจะคิดว่า "สะดือ" ที่แทบไม่มีใครสนใจ จะซ่อนโลกใบเล็กที่ไม่เหมือนใครเอาไว้ เวลาพูดถึงลายนิ้วมือหรือดีเอ็นเอ หลายคนคงนึกถึงสิ่งที่ใช้ระบุตัวตนของมนุษย์ แต่มีอีกเรื่องที่น่าสนใจไม่แพ้กัน นั่นคือแบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในสะดือของเรา เพราะนักวิจัยพบว่าแต่ละคนมีชุมชนของจุลินทรีย์ที่แตกต่างกันอย่างมาก จนเปรียบได้กับลายเซ็นทางชีวภาพของแต่ละบุคคล สะดือคือบ้านของจุลินทรีย์นับร้อยชนิด แม้จะเป็นพื้นที่เล็กมาก.. ดูเพิ่ม

ฟังดูเหมือนเรื่องน่าตกใจ แต่ความจริงกลับทำให้เราเข้าใจร่างกายตัวเองมากขึ้น เวลาพูดถึงแบคทีเรีย หลายคนมักนึกถึงเชื้อโรคที่ต้องกำจัดให้หมด แต่ความจริงแล้ว ร่างกายของคนเราคือบ้านหลังใหญ่ของจุลินทรีย์นับล้านล้านตัว โดยเฉพาะในลำไส้ ผิวหนัง ช่องปาก และโพรงจมูก สิ่งมีชีวิตขนาดเล็กเหล่านี้อยู่กับเรามาตั้งแต่เกิด และส่วนใหญ่ไม่ได้สร้างปัญหา กลับช่วยให้ร่างกายทำงานได้ตามปกติอีกด้วย ตัวเลขที่หลายคนเคยเข้าใจ.. ดูเพิ่ม

ขนจมูก (Nasal Hair หรือ Vibrissae) คือ โครงสร้างเส้นขนที่เจริญเติบโตอยู่บริเวณส่วนหน้าของโพรงจมูก (Nasal Vestibule) ซึ่งทำหน้าที่เป็นด่านหน้าในระบบทางเดินหายใจของมนุษย์ โดยในทางกายวิภาคศาสตร์และสรีรวิทยา ขนจมูกไม่ได้เป็นเพียงแค่ส่วนประกอบของผิวหนังภายนอก แต่จัดเป็นกลไกการป้องกันทางชีวภาพ (Biological Defense Mechanism) ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการรักษาภาวะธำรงดุล (Homeostasis) ของระบบทางเดินหายใจ.. ดูเพิ่ม

ในร่างกายคนเรา มีส่วนประกอบมากมาย มีเส้นเลือด หล่อเลี้ยงในร่างกาย และมีท่อปัสสาวะ คือท่อเล็กๆ ที่ทำหน้าที่เป็น ส่วนสำคัญคือ "ทางผ่านสุดท้าย" เพื่อที่จะพาปัสสาวะจากกระเพาะปัสสาวะ ออกจากร่างกายของเราค่ะ เปรียบเสมือนท่อน้ำทิ้งของบ้านที่คอยระบายของเสียทิ้งไปนั่นเอง ถ้าไม่มีท่อปัสสาวะนี้ ร่างกายเราก็จะไม่สามารถขับน้ำเสียออกไปได้ ทำให้ของเสียตีกลับ และทำให้เป็นอันตรายต่อไตได้เลย ก็เป็นเรื่องใหญ่เลยนะคะ.. ดูเพิ่ม

นมสดแทบไม่มีกลิ่นแรง แต่พอบูดขึ้นมากลับเหม็นจนบางครั้งยังไม่ทันยกแก้วเข้าใกล้จมูกก็รู้แล้ว สาเหตุไม่ได้มาจากสารชนิดเดียว แต่เกิดจากจุลินทรีย์จำนวนมากกำลังใช้สารอาหารในนม แล้วปล่อยของเสียที่มีกลิ่นออกมาหลายกลุ่มพร้อมกัน นมเป็นอาหารชั้นดีของจุลินทรีย์ ในนมมีทั้งน้ำ น้ำตาลแลคโตส โปรตีน ไขมัน วิตามิน และแร่ธาตุ สารอาหารเหล่านี้เลี้ยงคนได้ก็เลี้ยงแบคทีเรีย ยีสต์ และจุลินทรีย์อื่นได้เหมือนกัน ถ้านมถูกเ.. ดูเพิ่ม

เคยเปิดตู้เย็นแล้วรู้สึกว่า เอาล่ะ ของในนี้น่าจะปลอดภัยแล้ว เพราะมันอยู่ในที่เย็นใช่ไหม เรื่องนี้หลายคนคิดเหมือนกัน เพราะภาพจำของตู้เย็นคือเหมือนเกราะป้องกันอาหารจากเชื้อโรค แต่ความจริงคือ ตู้เย็นไม่ได้มีพลังหยุดเชื้อโรคแบบกดปุ่มหยุดเวลา มันแค่ทำให้เชื้อหลายชนิดทำงานช้าลงเท่านั้น ความเย็นทำให้การเจริญเติบโตของแบคทีเรียจำนวนมากช้าลง เพราะอุณหภูมิต่ำทำให้กระบวนการต่าง ๆ ภายในเซลล์ของเชื้อโรคทำงานไม.. ดูเพิ่ม

หลายคนน่าจะเคยเจอสถานการณ์แบบนี้ ตอนกำลังกินข้าวอยู่ดี ๆ ชิ้นอาหารหล่นลงพื้น จะเป็นขนมชิ้นเล็ก ๆ ผลไม้ หรือของทอดที่เพิ่งซื้อมาใหม่ก็แล้วแต่ แล้วมีประโยคหนึ่งที่มักถูกพูดขึ้นมาทันทีว่า "ไม่เกินห้าวินาที เก็บได้ กินต่อได้" เพราะเชื่อว่าเชื้อโรคยังมาไม่ทัน ความเชื่อนี้อยู่กับหลายครอบครัวมานาน บางคนโตมากับคำสอนจากคนในบ้านว่าอาหารตกพื้นถ้ารีบเก็บก็ยังไม่สกปรกมาก บางคนก็ใช้หลักนี้เวลาของกินชิ้นนั้นน่า.. ดูเพิ่ม

รองเท้ามีกลิ่นอับเป็นเรื่องที่หลายคนเจอ โดยเฉพาะรองเท้าผ้าใบ รองเท้าทำงาน รองเท้ากีฬา หรือรองเท้าที่ใส่ทั้งวัน พอกลับถึงบ้านถอดออกมา กลิ่นอาจลอยขึ้นมาทันที ทั้งที่บางครั้งรองเท้าก็ไม่ได้เปียกฝน ไม่ได้ลุยน้ำ และดูเหมือนแห้งดีด้วยซ้ำ สาเหตุหลักไม่ได้มาจากรองเท้าอย่างเดียว แต่มาจาก “เหงื่อ เท้า ความอับชื้น และแบคทีเรีย” ที่อยู่รวมกันในพื้นที่ปิดเป็นเวลานาน เท้าของคนเรามีต่อมเหงื่อเยอะมาก.. ดูเพิ่ม