สุขภาพสมอง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th เวลาแกะวอลนัตออกจากเปลือก เมล็ดด้านในจะแยกเป็นสองพู มีร่องหยักเต็มผิวและมีเส้นแบ่งตรงกลาง จนดูคล้ายสมองมนุษย์อย่างมาก ภาพนี้ทำให้คำพูดว่าวอลนัตเป็นถั่วบำรุงสมองฟังดูมีเหตุผลตั้งแต่แรกเห็น เบื้องหลังความคิดนี้สอดคล้องกับแนวคิดเก่าที่เรียกว่า Doctrine of Signatures ซึ.. ดูเพิ่ม

เคยสงสัยไหมครับว่าทำไมเพื่อนบางคนถึงลุกขึ้นมาเล่าความฝันเมื่อคืนได้เป็นฉากๆ ราวกับเพิ่งไปดูหนังไซไฟมา แต่กับตัวเราเอง พอตื่นเช้าเปิดตาปุ๊บ ความทรงจำทุกอย่างกลับปลิวหายไปในอากาศเหมือนไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน ทั้งๆ ที่เราทุกคนก็ตื่นมาพร้อมกับสมองก้อนเดียวกันแท้ๆ จริงๆ แล้ว เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องของดวงหรือความตื่นเต้นส่วนบุคคลหรอกครับ แต่มันมีวิทยาศาสตร์ซ่อนอยู่เบื้องหลังแบบน่าทึ่งมากๆ ความลับข้อแรกมันอย.. ดูเพิ่ม

"สมอง" ทำงานตอน "นอนหลับ" หนักกว่าตอนตื่นจริงอ๋อ? คนส่วนใหญ่มักเข้าใจว่าช่วงเวลาที่เราเข้านอน ล้มตัวลงหมอน แล้วหลับตาลง คือช่วงเวลาที่ร่างกายและสมองได้หยุดพักผ่อน ปิดสวิตช์การทำงานเพื่อชาร์จแบตเตอรี่เตรียมพร้อมสำหรับวันใหม่ แต่ในทางประสาทวิทยาและตรรกะการทำงานของร่างกาย ความจริงกลับตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิง เพราะในขณะที่คุณกำลังนอนหลับสนิทอยู่นั้น สมองไม่ได้พักเลยสักวินาทีเดียว แถมในบางช่วงของการนอนห.. ดูเพิ่ม

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th ตัวเลข 28% มีที่มาจากงานวิจัยจริง แต่ความหมายต้องอ่านให้ละเอียด งานวิจัยไม่ได้สรุปว่าการกินไส้กรอกหรือบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปทำให้สมองเสื่อมทันที และไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่กินอาหารกลุ่มนี้จะเป็นโรคสมองเสื่อมในอนาคต การศึกษาที่ตีพิมพ์ในวารสาร JAMA Neurology ติดตามผู้ให.. ดูเพิ่ม

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th บางคนกำลังเคลิ้มหลับอยู่ดีๆ กลับได้ยินเสียงดังสนั่นเหมือนระเบิด ฟ้าผ่า ปืนลั่น หรือกระจกแตก ทั้งที่ห้องยังเงียบสนิท เสียงนั้นอาจดังจนสะดุ้งตื่น ใจเต้นแรง และเผลอคิดว่ามีบางอย่างเกิดขึ้นจริงข้างนอก อาการนี้เรียกว่า Exploding Head Syndrome หรือภาวะเสียงระเบิดในศีรษะ จ.. ดูเพิ่ม

เวลาสังเกตเห็นใครกระพริบตาถี่ ๆ สะบัดไหล่ ขยับคอ หรือทำเสียงซ้ำ ๆ หลายครั้งอาจรีบมองว่าเป็นนิสัยแปลก เป็นการเรียกร้องความสนใจ หรือจงใจทำให้คนรอบข้างรำคาญ ทั้งที่อาการเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับกลุ่มอาการทูเร็ตต์ ภาวะทางระบบประสาทที่ทำให้เกิดการเคลื่อนไหวหรือเสียงซ้ำโดยเจ้าตัวไม่ได้เลือกให้เกิดขึ้น อาการที่เรียกว่า tic แบ่งได้เป็นสองกลุ่ม กลุ่มแรกคืออาการเคลื่อนไหว เช่น กระพริบตา ย่นจมูก ขยับศีรษะ ยั.. ดูเพิ่ม

สมองไม่ได้เสื่อมเพราะลืมชื่อคนหนึ่งครั้ง ลืมกุญแจ วางมือถือแล้วหาไม่เจอ หรือเดินเข้าห้องแล้วนึกไม่ออกว่าจะมาทำอะไร เหตุการณ์พวกนี้เกิดกับคนสุขภาพดีได้ เพราะความจำไม่ได้ทำงานแบบกล้องวงจรปิดที่บันทึกทุกวินาที สมองต้องเลือกว่าจะสนใจอะไร เก็บอะไรไว้ชั่วคราว และข้อมูลไหนควรส่งต่อเป็นความจำระยะยาว ปัญหาจึงมักเริ่มตั้งแต่ขั้น ไม่ได้ใส่ใจ มากกว่าขั้นจำไม่ได้ หากกำลังอ่านแชตไปด้วย ฟังคนพูดไปด้วย ข้อมูลบาง.. ดูเพิ่ม

คลิปสั้นดูเหมือนเบา แต่สมองไม่ได้ทำงานเบาตามความยาวคลิป เปิดคลิปแรก 15 วินาที เป็นแมว คลิปต่อไปเป็นข่าว อีกคลิปกลายเป็นอาหาร ตามด้วยดราม่า รถแต่ง เพลงเก่า เรื่องผี แล้วตัดไปมุกตลก ทั้งหมดเกิดขึ้นภายในไม่กี่นาที ทั้งที่ร่างกายนอนนิ่งอยู่บนเตียง แต่สมองต้องรับบริบทใหม่ซ้ำแล้วซ้ำอีกแบบแทบไม่มีช่วงพักระหว่างเรื่องนี่เป็นจุดที่คำว่า ภาวะล้าจากวิดีโอสั้น เริ่มมีความหมาย งานวิจัยใช้แนวคิดเรื่องความล้าจา.. ดูเพิ่ม

สมองไม่ได้มีปุ่มเพิ่มโดพามีนแบบกดครั้งเดียวแล้วอารมณ์ดีทันที คำว่า “เพิ่มสารแห่งความสุข” ถูกใช้กันจนเหมือนสารสื่อประสาทแต่ละตัวทำงานแยกกัน ทั้งที่ของจริงซับซ้อนกว่านั้นมาก โดพามีนเกี่ยวกับแรงจูงใจ การเรียนรู้ และการคาดหวังรางวัล เซโรโทนินเกี่ยวข้องกับอารมณ์ การนอน และการทำงานหลายระบบ ส่วนกาบาช่วยลดความตื่นตัวของวงจรประสาท ขณะที่ออกซิโทซินสัมพันธ์กับความผูกพันและความปลอดภัยทางสังคม เพร.. ดูเพิ่ม

แค่ตั้งใจจะเช็กข่าวก่อนนอน 5 นาทีสุดท้ายผ่านไปเป็นชั่วโมง แถมหลับไม่สนิทโดยไม่รู้ตัว เคยเป็นไหม พอหัวถึงหมอนก็ตั้งใจว่าจะเปิดมือถือดูอะไรนิดเดียว แต่พอเริ่มเจอข่าวอุบัติเหตุ ข่าวอาชญากรรม ดราม่าร้อน หรือเรื่องชวนเครียด กลับหยุดไถไม่ได้ ยิ่งอ่านยิ่งอยากรู้ต่อ ทั้งที่ใจเริ่มหนักขึ้นเรื่อยๆ พฤติกรรมแบบนี้มีชื่อเรียกว่า Doomscrolling หรือการไถหน้าจอเสพข่าวร้ายต่อเนื่อง แม้ตัวเองจะไม่ได้รู้สึกสนุกกับม.. ดูเพิ่ม

บางครั้งสิ่งที่สมองต้องการ ไม่ใช่กาแฟเพิ่มอีกแก้ว แต่เป็นสีเขียวของธรรมชาติแค่ไม่กี่วินาที หลายคนเคยมีอาการนั่งทำงานไปสักพักแล้วเริ่มรู้สึกว่าคิดอะไรไม่ออก อ่านประโยคเดิมซ้ำหลายรอบ หรือเผลอหยิบโทรศัพท์ขึ้นมาโดยไม่รู้ตัว ทั้งที่งานยังไม่เสร็จ ความจริงแล้วอาจไม่ได้แปลว่าสมองขี้เกียจ แต่เป็นเพราะสมองกำลังล้าจากการใช้สมาธิต่อเนื่องเป็นเวลานาน มีงานศึกษาหลายชิ้นที่พบว่า การมองภาพต้นไม้หรือวิวธรรมชาติป.. ดูเพิ่ม

เคยสังเกตไหมว่าไม่ว่าจะมองไปทางไหน ทั้งอุปกรณ์เครื่องใช้ในชีวิตประจําวัน จนถึงการจัดวางสิ่งของต่างๆ บนโต๊ะทํางาน มักถูกออกแบบมาให้รองรับคนที่ใช้มือขวาเป็นหลัก เรื่อง นี้อาจดูเหมือนเป็นความเคยชินทั่วไป แต่ความจริงแล้วมีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ซ่อนอยู่เบื้องหลังความแตกต่างระหว่างคนถนัดขวากับคนถนัดซ้าย โดยสถิติโลกบ่งชี้ว่าประชากรส่วนใหญ่ราวเก้าสิบเปอร์เซ็นต์เป็นคนถนัดขวาและมีเพียงสิบเปอร์เซ็นต์เท่านั้นที.. ดูเพิ่ม

อาหารช่วยให้อารมณ์ดีได้จริงไหม? เข้าใจวิทยาศาสตร์เบื้องหลัง “การกินแล้วมีความสุข” เคยสังเกตไหมว่า เวลารู้สึกเครียด เหนื่อย หรือเจอวันที่ไม่เป็นใจ หลายคนมักอยากกินชานมไข่มุก ไอศกรีม ช็อกโกแลต หรือของหวานสักอย่าง และเมื่อได้กินก็มักรู้สึกสบายใจหรืออารมณ์ดีขึ้น แม้จะเป็นเพียงช่วงเวลาสั้น ๆ หลายคนจึงเกิดคำถามว่า “อาหารทำให้อารมณ์ดีได้จริงหรือ?” หรือแท้จริงแล้วเป็นเพียงความรู้ส.. ดูเพิ่ม

เวลาได้ยินข่าวเกี่ยวกับยาเสพติด หลายคนอาจรู้สึกว่ายาทุกชนิดมีหน้าตาคล้ายกัน คือเป็นสิ่งที่ทำร้ายร่างกายและทำให้ชีวิตคนเปลี่ยนไป แต่ถ้ามองเข้าไปในรายละเอียด ยาแต่ละชนิดมีวิธีออกฤทธิ์ ความรุนแรง และความเสี่ยงที่แตกต่างกันมาก โคเคนเป็นสารที่ออกฤทธิ์กระตุ้นระบบประสาท ทำให้ผู้ใช้รู้สึกตื่นตัว มีพลัง หรือรู้สึกมั่นใจมากขึ้นในช่วงเวลาสั้น ๆ สมองจะได้รับสัญญาณความสุขจากสารเคมีบางชนิดมากกว่าปกติ จึงทำให้เ.. ดูเพิ่ม

หลายคนคงเคยเจอช่วงเวลาที่อากาศร้อนจัด แล้วรีบตักไอศกรีมเย็น ๆ เข้าปากเพราะอยากให้ความสดชื่นมาเร็วที่สุด แต่ยังไม่ทันได้รู้สึกถึงรสหวานเต็มที่ ก็มีอาการปวดหัวจี๊ดขึ้นมาทันที บางคนต้องหยุดกิน วางช้อน แล้วรอให้อาการหายไปสักพัก อาการนี้มีชื่อเรียกกันทั่วไปว่า brain freeze หรืออาการสมองแข็งจากความเย็น จริง ๆ แล้วไม่ได้เกิดจากสมองถูกแช่แข็งแต่อย่างใด สมองของเรายังทำงานตามปกติ เพียงแต่ร่างกายกำลังตอบสนอ.. ดูเพิ่ม

เวลาได้ยินคำว่า ยาบ้า ไอซ์ หรือเมทแอมเฟตามีน หลายคนมักนึกว่าเป็นคนละอย่างกัน บางคนคิดว่าไอซ์แรงกว่า บางคนคิดว่ายาบ้าคืออีกชนิดหนึ่งที่ไม่เกี่ยวกับเมทแอมเฟตามีน แต่จริง ๆ แล้วเรื่องนี้มีจุดที่หลายคนเข้าใจคลาดเคลื่อนอยู่เยอะมาก พูดถึงต้นตอของมันก่อน สารที่อยู่เบื้องหลังคำเหล่านี้คือ เมทแอมเฟตามีน ซึ่งเป็นสารกระตุ้นระบบประสาทส่วนกลาง มีฤทธิ์ทำให้สมองตื่นตัวมากขึ้น รู้สึกคึก มีพลัง ลดความรู้สึกเหนื่อ.. ดูเพิ่ม

เคยมีภาพแบบนี้ไหม คนหนึ่งถือกาแฟตอนเช้าเหมือนกำลังชาร์จแบตให้สมอง อีกคนถือแก้วเดียวกัน ดื่มหมดไปครึ่งชั่วโมง กลับนั่งหาวเหมือนเพิ่งผ่านศึกหนักมาทั้งวัน กาแฟแก้วเดียวกันแท้ ๆ แต่ผลลัพธ์เหมือนใช้คนละสูตร เรื่องนี้ทำให้หลายคนสงสัยว่าตกลงกาแฟช่วยให้ตื่นจริง หรือเป็นแค่เครื่องดื่มที่บางคนคิดไปเอง กาแฟมีสารสำคัญที่ชื่อว่าคาเฟอีน ซึ่งทำหน้าที่เข้าไปขัดขวางการทำงานของสารอะดีโนซีนในสมอง สารตัวนี้เกี่ยวข้อ.. ดูเพิ่ม

ชีวิตคนเราบางทีก็เหมือนกับการเดินอยู่บนเส้นเชือกที่ขึงตึง หลายครั้งเรามักจะคิดว่าความเปราะบางของจิตใจเป็นเรื่องของโชคชะตา หรือบางทีก็เป็นเรื่องของใครคนอื่นที่ไม่ใช่เรา แต่ถ้าลองหันมามองดูวิถีชีวิตในทุกวันนี้ให้ดี จะเห็นว่าเรากำลังใช้ชีวิตแบบที่ประมาทกับกลไกการทำงานของสมองกันอยู่ไม่น้อย การใช้ชีวิตแบบหักโหม อดหลับอดนอนสะสม ความเครียดที่แบกไว้จนล้น หรือแม้แต่การใช้ตัวช่วยบางอย่างเพื่อให้ตัวเองลอยละ.. ดูเพิ่ม

เคยไหม เดินไปงานปาร์ตี้หรือประชุมสักที่ แล้วมีคนยื่นมือเข้ามาทักทาย บอกชื่อเสร็จสรรพเรียบร้อย แต่เชื่อไหมว่าไม่ถึงห้าวินาทีให้หลัง ชื่อนั้นก็ปลิวหายไปจากสมองเหมือนหมอกควัน ยืนอ้าปากค้างนึกไม่ออกว่าไอ้คนที่ยืนยิ้มแป้นอยู่ตรงหน้าชื่ออะไรกันแน่ จะถามซ้ำก็เกรงใจ กลัวโดนมองว่าไม่ใส่ใจหรือไม่มีมารยาท ทั้งที่จริงๆ แล้วมันไม่ใช่เพราะเราหยิ่ง แต่มันเป็นที่ระบบปฏิบัติการในหัวเราล้วนๆ มนุษย์เรามักจะหลงเชื่อ.. ดูเพิ่ม

เมื่อพูดถึงอวัยวะที่ใช้พลังงานมากที่สุด หลายคนอาจนึกถึงหัวใจหรือกล้ามเนื้อ เพราะเป็นอวัยวะที่ทำงานตลอดเวลา แต่ความจริงแล้ว สมอง ซึ่งมีน้ำหนักเพียงประมาณ 2% ของน้ำหนักตัว กลับเป็นอวัยวะที่ใช้พลังงานสูงมากเมื่อเทียบกับขนาดของมัน แม้เราจะนั่งเฉย ๆ ไม่ได้ออกกำลังกาย ไม่ได้คิดคำนวณเลขยาก ๆ หรือไม่ได้ทำงานหนัก สมองก็ยังทำงานตลอด 24 ชั่วโมง ทั้งการควบคุมการหายใจ การเต้นของหัวใจ การรับรู้ การจดจำ และการป.. ดูเพิ่ม