สมอง

เคยเป็นไหม... เดินหามือถือจนทั่วบ้าน สุดท้ายพบว่ามันอยู่บนโต๊ะตรงหน้า เปิดลิ้นชักหากรรไกรอยู่ตั้งนาน ก่อนจะรู้ว่ามันวางอยู่ในช่องที่มองผ่านไปแล้วหลายรอบ หรือบางครั้งใส่แว่นตาอยู่บนหัว แต่กลับเดินหาทั้งบ้าน เรื่องแบบนี้เกิดขึ้นกับแทบทุกคน และไม่ได้แปลว่าคุณขี้ลืมหรือสายตาไม่ดี แต่เป็นเพราะ "สมองไม่ได้มองทุกอย่างที่ดวงตาเห็น" ดวงตาเห็น แต่สมองเลือก หลายคนคิดว่าการมองเห็นคือการเปิดตาแล้วรับภาพทั้งหม.. ดูเพิ่ม

เคยไหมที่เดินสวนกับคนที่รู้จักดี จู่ๆ ก็จําชื่อไม่ได้ขึ้นมาทันที ทั้งที่ใบหน้าและเรื่องราวของเขาเราจําได้ขึ้นใจ อาการที่ชื่อคนลอยหายไปจากสมองเพียงชั่วครู่นี้เป็นเรื่องปกติที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน ไม่ใช่สัญญาณของความเสื่อมถอยของสมองในวัยชราเสมอไป แต่เป็นกลไกการทํางานของระบบความจําที่ซับซ้อนภายในหัวของเราเอง การเรียกชื่อคนนั้นต้องอาศัยการทํางานที่ประสานกันของหลายส่วนในสมอง ไม่ใช่แค่การจดจําข้อมูลเพียง.. ดูเพิ่ม

การฝันเป็นประสบการณ์ที่ทุกคนต้องเคยผ่าน ไม่ว่าจะเป็นความฝันที่ชัดเจนจนจำได้ดี หรือความฝันที่เลือนลางหายไปทันทีที่ลืมตาตื่น หลายคนมักจะตั้งคำถามว่ากิจกรรมทางสมองนี้เกิดขึ้นเพื่ออะไร และมีความสำคัญอย่างไรต่อมนุษย์เรา นักวิทยาศาสตร์และนักวิจัยด้านการนอนหลับได้ศึกษาเรื่องนี้มาอย่างยาวนานและพบว่าการฝันไม่ใช่แค่เรื่องเพ้อเจ้อไร้สาระ แต่เป็นกระบวนการทำงานที่จำเป็นของร่างกายและจิตใจ การฝันส่วนใหญ่มักเกิดข.. ดูเพิ่ม

เคยสังเกตไหมว่าเวลาที่เราตกใจหรือเผชิญหน้ากับเหตุการณ์ไม่คาดคิด เช่น รถเกือบชน หรือพลาดล้มลง เหตุการณ์เหล่านั้นมักจะดูเหมือนดำเนินไปอย่างช้าๆ ราวกับเป็นภาพสโลว์โมชันในภาพยนตร์ ทั้งที่ความเป็นจริงทุกอย่างเกิดขึ้นเพียงเสี้ยววินาทีเท่านั้น ปรากฏการณ์นี้ไม่ใช่เรื่องของพลังเหนือธรรมชาติหรือความผิดปกติของร่างกาย แต่มันคือกลไกการเอาตัวรอดที่น่าสนใจของสมองมนุษย์เราเอง สมองคนเรามีวิธีการแปลผลข้อมูลในช่วงวิ.. ดูเพิ่ม

คำถามว่า “สมองส่วนไหนเฉือนออกได้” ฟังคล้ายกับว่าสมองมีพื้นที่สำรองที่เอาออกแล้วไม่เกิดอะไรขึ้น แต่คำตอบที่ตรงที่สุดคือ สมองปกติไม่มีส่วนไหนที่แพทย์ถือว่าเป็นของเกิน ทุกพื้นที่มีหน้าที่หรือเป็นทางผ่านของเส้นใยประสาท การผ่าตัดเอาเนื้อสมองออกจะทำก็ต่อเมื่อมีโรคที่อันตรายกว่า เช่น เนื้องอก เลือดออก เนื้อสมองเสียหาย หรือโรคลมชักที่ควบคุมด้วยยาไม่ได้ และทีมแพทย์ประเมินแล้วว่าประโยชน์มากกว่า.. ดูเพิ่ม

คำพูดว่าช็อกโกแลตดีต่อสมองมาก ๆ มีส่วนที่มาจากงานวิจัยจริง แต่ถ้าแปลว่ากินช็อกโกแลตแท่งไหนก็ได้แล้วความจำดี สมาธิพุ่ง หรือป้องกันสมองเสื่อมได้ คำพูดนั้นไกลเกินหลักฐานไปพอสมควร สิ่งที่นักวิจัยสนใจไม่ใช่ความหวานหรือเนื้อช็อกโกแลตทั้งแท่ง แต่เป็นสารจากเมล็ดโกโก้ โดยเฉพาะกลุ่มฟลาแวนอล โกโก้มีสารจากพืชหลายชนิด ฟลาแวนอลเป็นกลุ่มที่ถูกศึกษามาก เพราะเกี่ยวข้องกับการทำงานของเยื่อบุหลอดเลือดและการสร้างไนตร.. ดูเพิ่ม

เคยไหม แค่เห็นหน้าบางคนก็รู้สึกไม่ถูกชะตา ทั้งที่เขาไม่ได้พูดอะไร ไม่ได้ทำอะไรให้เราโกรธ แต่กลับรู้สึกหงุดหงิดหรือรู้สึกว่าไม่อยากเข้าใกล้ ความรู้สึกแบบนี้หลายคนเรียกว่า “เหม็นขี้หน้า” ซึ่งเป็นคำพูดในชีวิตประจำวันที่อธิบายความไม่ชอบบางอย่างได้ตรงมาก ความรู้สึกนี้ไม่ได้แปลว่าอีกฝ่ายเป็นคนไม่ดีเสมอไป เพราะบางครั้งสิ่งที่เกิดขึ้นอาจมาจากการรับรู้ของสมองเราเอง สมองมนุษย์มีหน้าที่ประเมินคน.. ดูเพิ่ม

เคยรู้สึกใจสั่น ขาสั่น หรือเวียนหัวเวลาที่ต้องเดินขึ้นไปบนตึกสูงๆ ไหมคะ บางคนแค่มองลงมาจากสะพานลอยหรือหน้าต่างชั้นบนของบ้าน ก็รู้สึกกลัวจนอยากจะทรุดตัวลงไปนั่งกับพื้นทันทีเลยล่ะค่ะ อาการแบบนี้ทางการแพทย์เขาเรียกว่า โรคกลัวความสูง ค่ะ ซึ่งเป็นเรื่องปกติมากๆ ที่เกิดขึ้นกับคนทั่วไป ไม่ใช่เรื่องแปลกอะไรเลยค่ะ ในร่างกายของเราจะมีระบบเตือนภัยอัตโนมัติอยู่ ระบบนี้มีหน้าที่คอยระวังไม่ให้เราตกลงมาได้รับอั.. ดูเพิ่ม

เคยรู้สึกอึดอัด เวลาต้องเข้าไปอยู่ในที่แคบ ๆ อย่างในลิฟต์ที่คนแน่น ๆ ในอุโมงค์ หรือห้องน้ำเล็ก ๆ ที่ไม่มีหน้าต่างไหมคะ? บางคนอาจจะแค่รู้สึกไม่ชอบ แต่สำหรับบางคน ความรู้สึกนั้นมันน่ากลัวมาก ๆ จนหัวใจเต้นตึกตักเหมือนไปวิ่งแข่งมาเลยล่ะค่ะ อาการแบบนี้ทางการแพทย์เขาเรียกว่า "โรคกลัวที่แคบ" (Claustrophobia) ค่ะ สมองของเราจะมีองครักษ์พิทักษ์ความปลอดภัยอยู่ตัวหนึ่ง คอยเตือนเวลาเราเจออันตราย เช่น เจอเสือ .. ดูเพิ่ม

เคยไหม เวลาหิวมาก ๆ แล้วรู้สึกอารมณ์เสีย หงุดหงิดง่าย หรือแม้แต่รู้สึกว่าเรื่องเล็กน้อยก็ดูน่ารำคาญขึ้นมา อาการแบบนี้มีชื่อเรียกว่า Hangry ซึ่งมาจากคำว่า Hungry และ Angry สาเหตุไม่ได้เกิดจากนิสัยเปลี่ยนไป แต่เกี่ยวข้องกับการทำงานของร่างกาย โดยเฉพาะระดับพลังงานที่สมองต้องใช้ตลอดเวลา สมองเป็นอวัยวะที่ใช้พลังงานสูงมาก และแหล่งพลังงานหลักของสมองคือกลูโคส เมื่อเราไม่ได้กินอาหารเป็นเวลานาน ระดับน้ำตาลใ.. ดูเพิ่ม

เคยไหม เดินไปงานปาร์ตี้หรือประชุมสักที่ แล้วมีคนยื่นมือเข้ามาทักทาย บอกชื่อเสร็จสรรพเรียบร้อย แต่เชื่อไหมว่าไม่ถึงห้าวินาทีให้หลัง ชื่อนั้นก็ปลิวหายไปจากสมองเหมือนหมอกควัน ยืนอ้าปากค้างนึกไม่ออกว่าไอ้คนที่ยืนยิ้มแป้นอยู่ตรงหน้าชื่ออะไรกันแน่ จะถามซ้ำก็เกรงใจ กลัวโดนมองว่าไม่ใส่ใจหรือไม่มีมารยาท ทั้งที่จริงๆ แล้วมันไม่ใช่เพราะเราหยิ่ง แต่มันเป็นที่ระบบปฏิบัติการในหัวเราล้วนๆ มนุษย์เรามักจะหลงเชื่อ.. ดูเพิ่ม

คำว่า “สะใจ” เป็นคำที่ใช้เรียกความรู้สึกทางอารมณ์อย่างหนึ่งของมนุษย์ ที่เกิดขึ้นเมื่อเราเห็นคนอื่นได้รับผลลัพธ์บางอย่างแล้วรู้สึก “พอใจลึก ๆ” หรือ “รู้สึกสะใจ” แม้บางครั้งสถานการณ์นั้นอาจเป็นเรื่องที่อีกฝ่ายเสียเปรียบหรือผิดพลาด ในทางจิตวิทยา ความรู้สึกนี้ใกล้เคียงกับคำว่า Schadenfreude ในภาษาเยอรมัน ซึ่งหมายถึง “ความสุขจากความล้มเหลวของผู้อื่น” แม้.. ดูเพิ่ม

คีย์บอร์ดไม่ได้ทำให้คุณพิมพ์เร็ว… แต่มัน “หลอกสมอง” ให้จำตำแหน่งโดยไม่รู้ตัว เคยสงสัยไหมว่าทำไมบางคนพิมพ์งานได้เร็วมาก ทั้งที่แทบไม่มองคีย์บอร์ดเลย? หลายคนคิดว่าเป็นพรสวรรค์หรือฝึกหนักมานาน แต่ความจริงแล้วมี "ตัวช่วย" ที่ทำงานอยู่เบื้องหลัง นั่นคือระบบการจดจำตำแหน่งของสมอง เพิ่งรู้ว่า... เวลาคุณพิมพ์ข้อความยาว ๆ จนลืมไปว่ามือกำลังกดปุ่มอะไรอยู่ นั่นไม่ใช่เพราะนิ้วเก่งขึ้น แต่เป็.. ดูเพิ่ม

หลายคนคงเคยอยู่ในสถานการณ์ที่อยากจาม แต่กลับพยายาม "กลั้นจาม" เอาไว้ เพราะอยู่ในห้องประชุม กำลังเรียนหนังสือ อยู่ในสถานที่เงียบ ๆ หรือบางคนก็กลัวว่าการจามเสียงดังจะเสียมารยาท จึงเลือกบีบจมูกและปิดปากเพื่อหยุดการจามทันที แต่เคยมีข่าวอยู่เป็นระยะ ๆ ว่า "การกลั้นจามอาจทำให้แก้วหูแตก เส้นเลือดฉีก หรือถึงขั้นเสียชีวิต" ฟังดูน่ากลัวจนหลายคนเริ่มสงสัยว่าเรื่องเหล่านี้เป็นความจริงหรือเป็นเพียงข่าวลือ บทค.. ดูเพิ่ม

ถ้าลองนึกภาพหลอดไฟดวงเล็ก ๆ ที่เปิดทิ้งไว้ทั้งวัน มันกินไฟไม่มาก แต่ให้แสงพอเห็นห้องสว่างขึ้นมาได้ทั้งห้อง สมองของมนุษย์ก็คล้ายแบบนั้นมากกว่าที่คิด ในร่างกายที่ดูเหมือนซับซ้อน สมองกลับใช้พลังงานแค่ราว ๆ 20 วัตต์ เทียบง่าย ๆ ก็ประมาณหลอดไฟดวงเล็กหนึ่งดวงที่เปิดทั้งวันทั้งคืน แม้ตัวเลขจะดูน้อย แต่สิ่งที่มันทำกลับไม่ธรรมดาเลย เพราะทุกความคิด ความทรงจำ ภาพฝัน หรือแม้แต่จินตนาการไกล ๆ ล้วนมาจากการทำงา.. ดูเพิ่ม

หลายคนมองว่าการนอนหลับคือการหยุดนิ่งของร่างกาย แต่ถ้าลองสังเกตดี ๆ มันกลับเป็นช่วงเวลาที่ร่างกายทำงานหนักในอีกแบบหนึ่ง เหมือนโลกทั้งใบที่พอถึงกลางคืน ทุกอย่างจะค่อย ๆ เบาลง เหลือเพียงการดูแลและฟื้นฟูตัวเอง 1 การนอนเหมือนการปิดระบบบางส่วนของร่างกาย ตอนหลับไม่ได้หมายถึงทุกอย่างหยุดทำงาน สมองยังทำงานอยู่ แต่ลดภาระบางอย่างลง ระบบประสาทบางส่วนเข้าสู่โหมดพัก เพื่อให้ส่วนที่จำเป็นได้ซ่อมแซมตัวเอง เหมือน.. ดูเพิ่ม

เคยหรือไม่...เดินเข้าไปในสถานที่ที่ไม่เคยมา แต่กลับรู้สึกคุ้นเคยอย่างประหลาด ราวกับเคยยืนอยู่ตรงนั้นมาก่อน หรือได้ยินบทสนทนาที่เหมือนเคยฟังมาแล้ว ทั้งที่มั่นใจว่าเหตุการณ์นั้นเพิ่งเกิดขึ้นเป็นครั้งแรก ความรู้สึกเช่นนี้เรียกว่า "แดจาวู" (Déjà vu) ซึ่งเป็นประสบการณ์ที่ผู้คนทั่วโลกจำนวนมากเคยพบเจอ บางคนเชื่อว่านี่คือหลักฐานของการระลึกถึงอดีตชาติ ขณะที่นักวิทยาศาสตร์มองว่าเป็นเพียงกระบว.. ดูเพิ่ม

เมื่อพูดถึงอวัยวะที่ใช้พลังงานมากที่สุด หลายคนอาจนึกถึงหัวใจหรือกล้ามเนื้อ เพราะเป็นอวัยวะที่ทำงานตลอดเวลา แต่ความจริงแล้ว สมอง ซึ่งมีน้ำหนักเพียงประมาณ 2% ของน้ำหนักตัว กลับเป็นอวัยวะที่ใช้พลังงานสูงมากเมื่อเทียบกับขนาดของมัน แม้เราจะนั่งเฉย ๆ ไม่ได้ออกกำลังกาย ไม่ได้คิดคำนวณเลขยาก ๆ หรือไม่ได้ทำงานหนัก สมองก็ยังทำงานตลอด 24 ชั่วโมง ทั้งการควบคุมการหายใจ การเต้นของหัวใจ การรับรู้ การจดจำ และการป.. ดูเพิ่ม

เวลามองภาพถ่ายสมองผ่านเครื่องสแกน มันมักให้ความรู้สึกบางอย่างที่อธิบายยาก เส้นใยเล็กๆ จำนวนมหาศาลเชื่อมต่อกันไปมา คล้ายเครือข่ายที่ไม่มีจุดเริ่มต้นหรือจุดจบ บางจังหวะมันดูเหมือนแผนที่เมืองที่ซับซ้อน บางครั้งกลับคล้ายกลุ่มดาวในท้องฟ้ายามค่ำ สมองมนุษย์มีเซลล์ประสาทนับแสนล้านเซลล์ และแต่ละเซลล์ไม่ได้อยู่นิ่งๆ แต่วิ่งส่งสัญญาณตลอดเวลา เส้นทางการสื่อสารเหล่านี้สร้างรูปแบบที่เปลี่ยนไปตามความคิด ความทรง.. ดูเพิ่ม