สมอง

บอกก่อนเลยว่า ระหว่างอ่านบทความนี้ มีโอกาสสูงมากที่จะหาวอย่างน้อย 1 ครั้ง ไม่ได้ขู่นะ เป็นเรื่องจริง แค่อ่านเรื่องเกี่ยวกับการหาว ดูรูปคนหาว หรือแม้แต่คิดถึงการหาว สมองก็ส่งสัญญาณให้อยากหาวตามได้แล้ว ยิ่งถ้าเห็นคนข้างๆ หาว ยิ่งหนีไม่พ้น ปรากฏการณ์ "หาวติดต่อ" นี่เป็นเรื่องที่แม้แต่นักวิทยาศาสตร์ก็ยังถกเถียงกันอยู่ว่ามันเกิดจากอะไรแน่ชัด แต่มีคำอธิบายหลายอันที่น่าสนใจมาก ทฤษฎี Mirror Neuron กับควา.. ดูเพิ่ม

ลองนึกถึงสถานการณ์นี้ คุณกำลังนั่งทำงานอยู่เงียบ ๆ แล้วคนข้าง ๆ เริ่มกดปากกาซ้ำ ๆ หรือมีใครบางคนเคี้ยวข้าวเสียงแจ๊บ ๆ อยู่ใกล้ ๆ สำหรับบางคน เสียงเหล่านี้อาจเป็นแค่เสียงเล็กน้อยในชีวิตประจำวัน แต่สำหรับอีกหลายคน มันกลับทำให้หงุดหงิดจนแทบอยากลุกหนีทันที สิ่งที่น่าสนใจคือ ความรู้สึกแบบนี้ไม่ได้แปลว่าคุณเป็นคนขี้รำคาญเสมอไป ในบางกรณี มันอาจเกี่ยวข้องกับภาวะที่เรียกว่า Misophonia หรือภาวะเกลียดเสียงเ.. ดูเพิ่ม

เย็นวันศุกร์เพิ่งมาถึงไม่ทันไร รู้ตัวอีกทีคืนวันอาทิตย์ก็มาเคาะประตูแล้ว หลายคนเคยมีความรู้สึกว่าช่วงเวลาสองวันของวันหยุดสุดสัปดาห์ผ่านไปเร็วราวกับโดนกดปุ่มเร่งความเร็ว แต่ในทางกลับกัน เช้าวันจันทร์กลับให้ความรู้สึกเหมือนเวลาเดินช้าลงอย่างประหลาด แค่รอเลิกงานหนึ่งวันก็รู้สึกเหมือนผ่านไปครึ่งเดือน สิ่งที่น่าสนใจคือ นาฬิกาไม่ได้เดินเร็วขึ้นในวันเสาร์ และไม่ได้เดินช้าลงในวันจันทร์ เวลาในโลกภายนอกยัง.. ดูเพิ่ม

หลายคนเริ่มไดเอทด้วยความตั้งใจดี วันนี้จะกินคลีน จะงดของทอด จะเลิกน้ำหวาน และจะไม่แตะขนมเด็ดขาด แต่พอผ่านไปได้ไม่กี่ชั่วโมง ภาพพิซซ่า ไก่ทอด เค้ก หรือชานมไข่มุกกลับลอยเข้ามาในหัวชัดกว่าวันปกติหลายเท่า สิ่งที่น่าแปลกคือ ก่อนเริ่มไดเอท เราอาจไม่ได้อยากกินของเหล่านี้มากนัก แต่ทันทีที่บอกตัวเองว่าห้ามกิน สมองกลับทำเหมือนของเหล่านั้นมีค่าขึ้นมาทันที ปรากฏการณ์นี้เกี่ยวข้องกับสิ่งที่นักจิตวิทยาเรียกว่า.. ดูเพิ่ม

หลายคนมีหนังสืออยู่บนชั้นมากกว่าที่เคยอ่านจบ บางเล่มซื้อมาเมื่อหลายปีก่อน ยังไม่เคยเปิดหน้าแรกด้วยซ้ำ แต่ทุกครั้งที่เดินเข้าร้านหนังสือหรือกดสั่งซื้อออนไลน์ กลับรู้สึกตื่นเต้นและมีความสุขอย่างประหลาด สิ่งที่น่าสนใจคือ ความสุขนั้นมักเกิดขึ้นตั้งแต่ตอนหยิบหนังสือเข้าตะกร้า ตอนกดจ่ายเงิน หรือแม้แต่ตอนรอพัสดุมาส่ง ทั้งที่เนื้อหาภายในหนังสือยังไม่เคยถูกอ่านเลยแม้แต่น้อย ในภาษาญี่ปุ่นมีคำเรียกพฤติกรรมน.. ดูเพิ่ม

หลายคนเคยเจอสถานการณ์ที่น่าแปลกใจ พูดจาสุภาพกับคนแปลกหน้าได้ทั้งวัน อดทนกับลูกค้าได้เป็นชั่วโมง ยิ้มให้เพื่อนร่วมงานแม้จะเหนื่อยแค่ไหน แต่พอกลับถึงบ้าน กลับหงุดหงิดง่ายขึ้น พูดจาแข็งขึ้น หรือระบายอารมณ์ใส่คนที่รักมากที่สุดโดยไม่รู้ตัว สิ่งที่น่าตกใจกว่าคือ คนที่ได้รับด้านดีที่สุดของเรา มักเป็นคนที่ไม่ได้สำคัญที่สุดในชีวิต ขณะที่คนในครอบครัวหรือคนรักกลับต้องเจอกับด้านที่แย่ที่สุดอยู่บ่อยครั้ง คำถา.. ดูเพิ่ม

หลายคนเคยใช้หมากฝรั่งเป็นตัวช่วยเวลาหิว ระหว่างขับรถ ทำงาน หรือกำลังลดน้ำหนัก เพียงแค่เคี้ยวไปสักพัก ความรู้สึกอยากกินอะไรจุกจิกก็ดูเหมือนจะลดลงอย่างน่าประหลาด แต่บางครั้งก็เกิดเหตุการณ์ตรงกันข้าม พอคายหมากฝรั่งทิ้ง ความหิวกลับพุ่งเข้ามาอย่างรวดเร็ว จนรู้สึกเหมือนหิวกว่าเดิมเสียอีก จึงเกิดคำถามว่า ร่างกายกำลังถูกหลอกให้เตรียมย่อยอาหารรอเก้ออยู่หรือไม่ คำตอบคือ มีส่วนจริงอยู่บ้าง แต่เรื่องทั้งหมดซ.. ดูเพิ่ม

ทุกคนคงเคยเจอสถานการณ์เดียวกัน กินส้มตำเผ็ดจัดหรือก๋วยเตี๋ยวใส่พริกเต็มช้อนอยู่ดี ๆ เหงื่อก็เริ่มแตกเต็มหน้าผาก น้ำตาไหล จมูกเริ่มฟืดฟาด และต้องคว้ากระดาษทิชชูมาซับน้ำมูกทั้งที่ไม่ได้เป็นหวัดแม้แต่น้อย สิ่งที่น่าสงสัยคือ พริกไม่ได้เพิ่มอุณหภูมิห้อง ไม่ได้ทำให้ร่างกายติดเชื้อ และไม่ได้ทำให้จมูกอักเสบจริง ๆ แล้วทำไมร่างกายถึงตอบสนองเหมือนกำลังเผชิญเหตุฉุกเฉินทางชีวภาพอยู่ตลอดเวลา ต้นเหตุของเรื่องทั.. ดูเพิ่ม

ลองนึกถึงช่วงเวลาที่ดีที่สุดช่วงหนึ่งในชีวิต ไม่ว่าจะเป็นวันที่สอบติดมหาวิทยาลัยในฝัน วันที่ได้พบคนที่คิดถึงมานาน วันที่ลูกเกิด หรือวันที่ประสบความสำเร็จในสิ่งที่พยายามมาหลายปี หลายคนพบว่าตัวเองยิ้มทั้งน้ำตา ทั้งที่ในขณะนั้นไม่ได้เศร้าเลยแม้แต่น้อย คำถามจึงเกิดขึ้นว่า หากน้ำตาเป็นสัญลักษณ์ของความเสียใจ แล้วทำไมเวลาที่มีความสุขมากที่สุดในชีวิต เรากลับร้องไห้ออกมาได้เหมือนกัน สิ่งที่น่าสนใจคือ สมอง.. ดูเพิ่ม

เคยไหม อยู่ดี ๆ ก็นึกถึงเหตุการณ์น่าอายเมื่อสิบปีก่อนขึ้นมาโดยไม่มีสาเหตุ บางทีอาจเป็นวันที่ตอบคำถามผิดหน้าห้องเรียน พูดอะไรพลาดในที่ประชุม หรือส่งข้อความผิดคน ทั้งที่เวลาผ่านมานานมากแล้ว แต่พอนึกขึ้นมาอีกครั้งก็ยังรู้สึกเขินจนอยากหายตัวไปจากโลก ในทางกลับกัน ความสำเร็จหลายอย่างในชีวิตกลับเลือนหายไปอย่างรวดเร็ว ไม่ว่าจะเป็นวันที่สอบได้คะแนนดี วันที่ได้รับคำชม หรือวันที่ทำบางสิ่งสำเร็จอย่างน่าภาคภู.. ดูเพิ่ม

พริก กาแฟ และแอลกอฮอล์มีจุดร่วมแปลก ๆ คือหลายอย่างไม่ได้ถูกธรรมชาติสร้างมาเพื่อเอาใจมนุษย์ แต่สมองเรากลับเรียนรู้จนเปลี่ยนความแสบ ความขม หรือความมึนให้กลายเป็นความสุขได้ นี่คือเหตุผลที่อาหารเผ็ดจัดทำให้บางคนหยุดกินไม่ได้ กาแฟขม ๆ กลายเป็นเครื่องดื่มเริ่มวันของคนทำงาน และแอลกอฮอล์ถูกผูกกับงานเลี้ยง การสังสรรค์ หรือพิธีกรรมของหลายวัฒนธรรม คำตอบไม่ได้ใช่แค่ “มนุษย์ชอบสารพิษ” แต่ซับซ้อนกว.. ดูเพิ่ม

เคยเดินกลับบ้านได้ถูกทาง ทั้งที่ไม่ได้พูดในหัวว่า “เลี้ยวซ้าย เลี้ยวขวา” ไหม นั่นคือเบาะแสสำคัญว่า ความคิดของมนุษย์ไม่ได้มีแค่คำพูด เวลาพูดถึง “ความคิด” หลายคนจะนึกถึงเสียงในหัว เหมือนมีคนเล่าเรื่อง เถียงกันเอง หรือเรียบเรียงประโยคอยู่ตลอดเวลา จนทำให้รู้สึกว่าถ้าไม่มีภาษา มนุษย์ก็คงคิดไม่ได้ แต่ในทางวิทยาศาสตร์ ภาษากับความคิดไม่ใช่สิ่งเดียวกันเสียทีเดียว ภาษาเป็นเครื่องมือ.. ดูเพิ่ม

เคยลืมคำหนึ่งคำ ทั้งที่มั่นใจว่ารู้แน่ ๆ ไหม แล้วพอมีคำอื่นผุดขึ้นมา กลับรู้ทันทีว่า “ไม่ใช่คำนี้” อาการนี้ไม่ใช่เรื่องแปลก แต่เป็นหน้าต่างเล็ก ๆ ที่ทำให้เห็นว่าสมองจัดการความจำซับซ้อนกว่าที่คิด ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า Tip-of-the-Tongue หรืออาการ “คาอยู่ที่ปลายลิ้น” คือช่วงเวลาที่เรารู้สึกว่าคำตอบอยู่ใกล้มาก แต่ยังดึงออกมาไม่ได้เสียที บางครั้งเราอาจลืมชื่อคน ลืมชื่อหนัง ลืมค.. ดูเพิ่ม

ลองอ่านประโยคนี้ในใจ แล้วตะโกนคำว่า “สวัสดี” ในหัวให้ดังที่สุด คุณจะรู้สึกเหมือนกำลังตะโกนจริง แต่แปลกตรงที่มันไม่ได้ดังขึ้นแบบเสียงจากลำโพงหรือเสียงที่ออกจากปาก เหตุผลสำคัญคือ “เสียงในหัว” ไม่ใช่เสียงในความหมายทางฟิสิกส์ เสียงจริงต้องมีบางอย่างสั่น เช่น เส้นเสียง อากาศ ลำโพง หรือวัตถุรอบตัว จากนั้นคลื่นเสียงจึงเดินทางเข้าหู ทำให้แก้วหูสั่น และสมองค่อยแปลสัญญาณนั้นเป็นเสีย.. ดูเพิ่ม

เคยไหม นั่งจ้องงานอยู่ตั้งนานก็คิดไม่ออก แต่พอลุกไปอาบน้ำ เดินไปล้างหน้า หรือทำอะไรที่ไม่ได้ตั้งใจคิดจริงจัง คำตอบกลับโผล่ขึ้นมาเองเฉย ๆ บางครั้งเป็นประโยคเปิดงานเขียน บางครั้งเป็นวิธีแก้ปัญหาที่ติดอยู่ทั้งวัน หรือบางทีก็เป็นไอเดียเล็ก ๆ ที่ตอนนั่งเครียดหน้าจอกลับนึกไม่ถึงเลย เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าน้ำอุ่นมีเวทมนตร์ แต่เกี่ยวกับจังหวะที่สมองหยุดถูกบังคับให้คิดตรง ๆ มากเกินไป เวลาอาบน้ำ ร่างกายทำสิ่.. ดูเพิ่ม

บางครั้งความทรงจำไม่ได้กลับมาเพราะเราเห็นภาพเก่า หรือได้ยินเพลงเดิม แต่กลับมาเพราะกลิ่นเล็ก ๆ ที่ลอยผ่านจมูก กลิ่นขนมตอนเด็ก กลิ่นบ้านญาติ กลิ่นหนังสือเก่า หรือกลิ่นน้ำหอมของใครบางคน อาจทำให้ภาพในอดีตกลับมาชัดในเวลาไม่กี่วินาที ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า olfactory memory หรือความทรงจำที่ถูกกระตุ้นด้วยกลิ่น จุดสำคัญไม่ได้อยู่ที่กลิ่นมีพลังลึกลับ แต่อยู่ที่เส้นทางของระบบรับกลิ่นในสมอง ซึ่งเชื่อมกับบริเว.. ดูเพิ่ม

Meditation มักถูกมองว่าเป็นเรื่องทางจิตวิญญาณหรือแฟชั่น Self-care แต่ในช่วง 20 ปีที่ผ่านมานักประสาทวิทยาได้ใช้เทคโนโลยี fMRI และ EEG ศึกษาสมองของนักปฏิบัติสมาธิและพบหลักฐานที่ไม่สามารถโต้แย้งได้ว่าสมองเปลี่ยนแปลงจริงๆ ในระดับโครงสร้าง Richard Davidson และการค้นพบที่เปลี่ยนวงการ Richard Davidson นักประสาทวิทยาจาก University of Wisconsin ทำงานร่วมกับองค์ดาไลลามะในการศึกษาสมองของพระภิกษุที่ปฏิบัติสม.. ดูเพิ่ม

เหตุการณ์หนึ่งเคยเกิดขึ้นจริง แต่ความมั่นใจ ไม่ได้แปลว่าความทรงจำนั้นถูกเสมอไป งานด้านจิตวิทยาความจำอธิบายตรงกันมานานว่า ความทรงจำของมนุษย์ไม่ได้ทำงานเหมือนกล้องวิดีโอที่กดบันทึกแล้วเปิดดูซ้ำได้เหมือนเดิมทุกเฟรม สมองมักเก็บบางส่วนของเหตุการณ์ไว้ แล้วค่อยนำกลับมาประกอบใหม่ตอนเรานึกถึงมันอีกครั้ง ระหว่างทาง ความรู้สึก ความเชื่อเดิม คำพูดของคนอื่น หรือข้อมูลที่เราได้รับทีหลัง อาจเข้ามาปะปนได้โดยไม่ร.. ดูเพิ่ม

บางครั้งร่างกายอาจส่งสัญญาณมาก่อนที่เราจะอธิบายความรู้สึกของตัวเองได้เสียอีก ใจเต้นเร็ว หายใจถี่ ท้องปั่นป่วน กล้ามเนื้อตึง หรือรู้สึกเหมือนมีบางอย่างไม่ปกติ หลายคนอาจรีบตีความว่านี่คือความกังวล ความเครียด หรืออาการทางกายบางอย่าง แต่ในมุมของประสาทวิทยา สิ่งที่เกิดขึ้นอาจซับซ้อนกว่านั้น เพราะสมองไม่ได้แค่ “รับรู้” สัญญาณจากร่างกาย แต่กำลังแปลความหมายของมันอยู่ตลอดเวลา แนวคิดนี้เรียกว่า.. ดูเพิ่ม