ระบบสุริยะ

ดวงจันทร์ที่เราเห็นทุกคืนไม่ได้ใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ และไม่ได้อยู่ใกล้อันดับ 1 ด้วยซ้ำ เพราะมันอยู่เพียง อันดับ 5 เมื่อเรียงตามขนาด บทความนี้ไม่ได้จัดอันดับตามความสวย ความสำคัญ หรือจำนวนภารกิจอวกาศ แต่ใช้เกณฑ์เดียวกันทุกดวง คือ เส้นผ่านศูนย์กลางเฉลี่ย คำนวณจากข้อมูลรัศมีเฉลี่ยในตารางของ NASA/JPL แล้วปัดเป็นกิโลเมตรใกล้สุด เพื่อให้เทียบกันได้ตรงไปตรงมา อินโฟกราฟิกสร้างจากข้อมูลรัศมีเฉลี่ยของ NASA.. ดูเพิ่ม

ลองจินตนาการว่าเช้าวันหนึ่งคุณตื่นขึ้นมา มองออกไปนอกหน้าต่าง แต่ท้องฟ้ายังคงมืดสนิท นาฬิกาบอกเวลาแปดโมงเช้า ทว่าภายนอกกลับเงียบสงัดราวกับกลางคืน ข้อมูลจากทั่วโลกยืนยันตรงกันว่า ดวงอาทิตย์หายไปแล้ว ในความเป็นจริง ดวงอาทิตย์ไม่สามารถหายวับไปอย่างไร้เหตุผลตามกฎฟิสิกส์ที่เรารู้จัก สถานการณ์นี้จึงเป็นเพียงการทดลองทางความคิด เพื่อดูว่าดวงอาทิตย์สำคัญต่อวงโคจร ภูมิอากาศ และสิ่งมีชีวิตบนโลกมากเพียงใด 8 น.. ดูเพิ่ม

มีเรื่องหนึ่งเกี่ยวกับดาวพลูโตที่ฟังดูเหมือนเป็นเรื่องเล็ก แต่พอลองเทียบกับอายุของมนุษย์แล้วกลับชวนให้รู้สึกถึงความกว้างใหญ่ของเวลาในระบบสุริยะอย่างมาก นั่นคือ ตั้งแต่วันที่มนุษย์ค้นพบดาวพลูโตในปี ค.ศ. 1930 จนถึงวันนี้ ดาวเคราะห์แคระดวงนี้ยังเดินทางรอบดวงอาทิตย์ไม่ครบหนึ่งรอบเลย วันที่ 18 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1930 นักดาราศาสตร์ค้นพบวัตถุท้องฟ้าดวงหนึ่งซึ่งอยู่ไกลออกไปหลังวงโคจรของดาวเนปจูน ก่อนจะตั้งชื.. ดูเพิ่ม

ดาวเคราะห์ที่มีทิศหมุนแปลกกว่าดาวส่วนใหญ่ ดาวศุกร์เป็นจุดสว่างเด่นบนท้องฟ้าช่วงก่อนพระอาทิตย์ขึ้นหรือหลังพระอาทิตย์ตก จนได้รับฉายาว่าดาวประกายพรึกและดาวประจำเมือง ความสว่างของดาวดวงนี้ทำให้หลายคนคุ้นเคยกับภาพดาวศุกร์ในฐานะดาวเคราะห์ที่อยู่ใกล้โลก แต่ภายใต้ชั้นเมฆสีทองหนาทึบกลับมีการเคลื่อนไหวที่แตกต่างจากดาวเคราะห์ส่วนใหญ่ในระบบสุริยะอย่างมาก ความแปลกไม่ได้เห็นได้ง่ายจากระยะไกล เพราะดาวศุกร์ไม่มี.. ดูเพิ่ม

ดาวเคราะห์ในระบบสุริยะไม่ได้มีจำนวนดวงจันทร์ใกล้เคียงกันเลย บางดวงไม่มีบริวารแม้แต่ดวงเดียว ขณะที่ดาวเคราะห์ยักษ์ซึ่งอยู่ไกลจากดวงอาทิตย์มีวัตถุขนาดเล็กจำนวนมากซ่อนอยู่ในวงโคจรกว้างไกล จึงต้องอาศัยกล้องโทรทรรศน์ติดตามอยู่นาน คำตอบล่าสุดคือ ดาวเสาร์ ดาวเคราะห์วงแหวนดวงนี้มีดวงจันทร์ธรรมชาติที่ได้รับการยืนยันแล้ว 293 ดวง ตามข้อมูลฐานดาวบริวารขององค์การนาซาและห้องปฏิบัติการขับเคลื่อนด้วยไอพ่นในเดือน.. ดูเพิ่ม

ลองจินตนาการถึงภูเขาไฟที่สูงจนยอดของมันทะลุชั้นบรรยากาศเบาบางของดาวเคราะห์ดวงหนึ่ง สูงกว่าเอเวอเรสต์ประมาณสามเท่า และกินพื้นที่กว้างใหญ่จนมองเห็นรูปร่างได้ชัดจากอวกาศ ภูเขาไฟลูกนั้นมีชื่อว่า โอลิมปัสมอนส์ หรือ Olympus Mons คำตอบของคำถามนี้คือ ดาวอังคาร โอลิมปัสมอนส์ไม่ได้เป็นเพียงภูเขาไฟที่สูงที่สุดในระบบสุริยะเท่านั้น แต่ยังได้รับการจัดให้เป็นภูเขาไฟที่ใหญ่ที่สุดตามขนาดพื้นที่และปริมาตรโดยรวมอีก.. ดูเพิ่ม

ดาวศุกร์ไม่ได้แค่ร้อนจัด แต่วิธีหมุนของมันก็ผิดจังหวะจากดาวเคราะห์ส่วนใหญ่แบบเห็นได้ชัด ลองมองระบบสุริยะจากด้านเหนือของระนาบวงโคจร โลกและดาวเคราะห์ส่วนใหญ่จะหมุนรอบตัวเองในทิศทางทวนเข็มนาฬิกา แต่ดาวศุกร์กลับหมุนอีกทาง นักดาราศาสตร์เรียกการหมุนลักษณะนี้ว่า การหมุนแบบย้อนทิศ หรือ retrograde rotationจุดที่ควรแก้จากความเข้าใจที่เล่าต่อกันบ่อยๆ คือ ดาวศุกร์ไม่ใช่ดาวเคราะห์เพียงดวงเดียวที่หมุนสวนทางกับ.. ดูเพิ่ม

ดาวเคราะห์ที่มีวงโคจรอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์มากที่สุดคือ “ดาวพุธ” ซึ่งเป็นดาวเคราะห์ลำดับแรกเมื่อเรียงจากดวงอาทิตย์ออกไป ตามด้วยดาวศุกร์ โลก ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส และดาวเนปจูน ระยะห่างเฉลี่ยระหว่างดาวพุธกับดวงอาทิตย์อยู่ที่ประมาณ 57.9 ล้านกิโลเมตร หรือประมาณ 0.39 หน่วยดาราศาสตร์ โดย 1 หน่วยดาราศาสตร์หมายถึงระยะเฉลี่ยระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ราว 149.6 ล้านกิโลเมตร ตัวเลขนี.. ดูเพิ่ม

อวกาศเป็นสถานที่ที่ทำให้คำว่า “เป็นไปไม่ได้” ดูเหมือนจะต้องคิดใหม่หลายรอบ เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นจริงนอกโลกบางอย่างฟังดูเหมือนฉากในหนังไซไฟ ทั้งดาวที่มีฝนประหลาด วัตถุที่หนาแน่นอย่างเหลือเชื่อ ไปจนถึงเวลาที่เดินไม่เท่ากัน และนี่คือ 10 เรื่องที่น่าสนใจจนแทบไม่น่าเชื่อว่าเกิดขึ้นจริง 1. ฝนบนดาวดวงอื่นอาจไม่เหมือนฝนบนโลก บนโลก เราคุ้นกับฝนที่ตกลงมาเป็นหยดน้ำ แต่ดาวเคราะห์แต่ละแห่งมีสภาพแวดล.. ดูเพิ่ม

ดาวเคราะห์ยักษ์แห่งระบบสุริยะ ถ้าถามว่าดาวเคราะห์ดวงไหนมีขนาดใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ คำตอบคือ ดาวพฤหัสบดี ดาวเคราะห์ลำดับที่ 5 เมื่อเรียงจากดวงอาทิตย์ และมีขนาดทิ้งห่างดาวเคราะห์ดวงอื่นอย่างชัดเจน ใหญ่แค่ไหนถึงได้ครองอันดับหนึ่ง ดาวพฤหัสบดีมีเส้นผ่านศูนย์กลางบริเวณเส้นศูนย์สูตรประมาณ 142,984 กิโลเมตร เทียบกับโลกที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางบริเวณเส้นศูนย์สูตรประมาณ 12,756 กิโลเมตร จึงกว้างกว่าโลกราว 11 เ.. ดูเพิ่ม

ลองเงยหน้าแล้วมองขึ้นไปบนท้องฟ้าในคืนที่มืดและไม่มีแสงจากเมืองมากนัก จะเห็นแถบสีขาวจาง ๆ พาดผ่านท้องฟ้า นั่นคือส่วนหนึ่งของ ทางช้างเผือก กาแล็กซีที่เป็นบ้านของโลกและระบบสุริยะของเรา แต่ถ้าลองจินตนาการว่าเดินทางผ่านดาวจำนวนมหาศาลเข้าไปเรื่อย ๆ จนถึงตรงกลางของกาแล็กซี จะพบว่าบริเวณนั้นไม่ได้โล่งหรือเงียบสงบอย่างที่คิด ตรงกลางทางช้างเผือกมีบางสิ่งที่น่าทึ่งอยู่ นั่นคือ หลุมดำมวลยิ่งยวด ที่นักดาราศาส.. ดูเพิ่ม

ถ้าดูจากตำแหน่งของดาวเคราะห์ในระบบสุริยะ เรื่องนี้น่าจะเดาคำตอบได้ง่ายมาก ถ้ามองจากตำแหน่ง จะเห็นว่าดาวพุธอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด ส่วนดาวศุกร์อยู่ถัดออกมา ดังนั้นถ้าถามว่าดาวดวงไหนควรร้อนกว่า หลายคนก็คงตอบทันทีว่า ดาวพุธ แต่คำตอบที่ถูกต้องจริง ๆ คือ ดาวศุกร์ และไม่ได้ร้อนกว่ากันนิดเดียวด้วย ดาวศุกร์มีอุณหภูมิเฉลี่ยบริเวณพื้นผิวดาวศุกร์อยู่ที่ประมาณ 465 องศาเซลเซียส ขณะที่ดาวพุธมีอุณหภูมิเฉลี่ยทั.. ดูเพิ่ม

น้ำหนึ่งแก้วมีอดีตไกลถึงก่อนกำเนิดดวงอาทิตย์จริงหรือ ประโยคที่ว่า “น้ำในแก้วมีอายุ 4.6 พันล้านปี และเก่าแก่กว่าดวงอาทิตย์” ฟังแล้วชวนให้หยุดมองแก้วในมือทันที แต่ถ้าจะพูดให้ตรงกับหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ ต้องแก้เสียหน่อยว่า เราไม่อาจระบุอายุของโมเลกุลน้ำทุกโมเลกุลในแก้วได้ และน้ำทั้งแก้วก็ไม่ได้คงรูปเดิมมาตั้งแต่โลกยังไม่เกิด สิ่งที่นักวิทยาศาสตร์พบคือ น้ำส่วนหนึ่งในระบบสุริยะอาจสืบทอดวัต.. ดูเพิ่ม

เคยได้ยินเรื่องที่ว่าดาวเสาร์เป็นดาวเคราะห์ที่ลอยน้ําได้ไหม หลายคนอาจสงสัยว่าเป็นไปได้จริงหรือที่ก้อนหินอวกาศขนาดมหึมาจะลอยตุ๊บป่องอยู่บนน้ําได้เหมือนบอลพลาสติก คําตอบของเรื่องนี้มีพื้นฐานมาจากหลักการทางวิทยาศาสตร์ที่เรียกว่าความหนาแน่น ซึ่งเป็นตัวกําหนดว่าวัตถุใดจะจมหรือจะลอยเมื่ออยู่บนของเหลวชนิดใดชนิดหนึ่ง หลักการง่ายๆ คือถ้าวัตถุนั้นมีความหนาแน่นน้อยกว่าน้ํา มันจะลอยอยู่บนน้ําได้สบายๆ ดาวเสาร์.. ดูเพิ่ม

หากเราตั้งคําถามง่ายๆ ว่าดาวเคราะห์ดวงไหนร้อนแรงที่สุด หลายคนอาจตอบทันทีแบบไม่ต้องคิดว่าคือ ดาวพุธ เพราะมันอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์มากที่สุดในบรรดาดาวเคราะห์ทั้งแปดดวงของระบบสุริยะเรา แต่ความเป็นจริงนั้นน่าสนใจกว่าที่คิด เพราะคําตอบที่ถูกต้องไม่ใช่ดาวพุธ แต่เป็นดาวศุกร์ต่างหากที่ครองแชมป์ความร้อนแรงที่สุดไปครองอย่างไม่ต้องสงสัย ความเข้าใจผิดนี้เกิดขึ้นจากตรรกะง่ายๆ ที่ว่ายิ่งใกล้ไฟเท่าไหร่ก็น่าจะยิ่งร้อ.. ดูเพิ่ม

หลายคนคงเคยมองดวงจันทร์บนท้องฟ้าแล้วรู้สึกว่ามันอยู่ใกล้โลกมาก ทั้งที่จริงแล้วระยะทางระหว่างโลกกับดวงจันทร์นั้นกว้างใหญ่มาก จนยานอวกาศต้องใช้เวลาหลายวันกว่าจะเดินทางไปถึง แต่มีเรื่องหนึ่งที่น่าสนใจคือ ดวงจันทร์ไม่ได้อยู่กับที่ตลอดเวลา เพราะมันกำลังค่อย ๆ เคลื่อนห่างออกจากโลกทีละน้อยในทุกปี การถอยห่างนี้ไม่ได้เกิดขึ้นแบบเห็นได้ด้วยตาเปล่า ไม่ใช่ว่าวันนี้มองดวงจันทร์แล้วพรุ่งนี้จะรู้สึกว่ามันไกลขึ้.. ดูเพิ่ม

เคยสงสัยไหมว่า ทำไมเรายืนอยู่บนพื้นโลกแบบสบาย ๆ ทั้งที่จริงแล้วโลกกำลังหมุนด้วยความเร็วมหาศาล และยังเคลื่อนที่ไปรอบดวงอาทิตย์อีกด้วย ถ้ามองจากมุมมองของอวกาศ โลกไม่ได้อยู่นิ่งเลยแม้แต่วินาทีเดียว ทุกคน สัตว์ อาคาร ถนน และทะเล กำลังเดินทางไปพร้อมกับดาวเคราะห์ดวงนี้ตลอดเวลา แต่ความรู้สึกของเรากลับเหมือนกำลังยืนอยู่กับที่ เหตุผลหลักไม่ได้เกิดจากโลกเคลื่อนที่ช้า แต่เพราะเราเองก็เคลื่อนที่ไปพร้อมกับโลก.. ดูเพิ่ม

เวลาพูดถึงการเดินทางไปอวกาศ หลายคนมักนึกถึงนักบินอวกาศที่ขึ้นไปบนสถานีอวกาศ หรือจรวดขนาดใหญ่ที่ทะยานออกจากโลก แต่มีวัตถุชิ้นหนึ่งที่เงียบกว่านั้นมาก มันไม่มีมนุษย์อยู่ข้างใน ไม่มีหน้าต่างให้มองออกมา และไม่ได้กลับมาถ่ายภาพสวย ๆ ให้เราเห็นทุกวัน สิ่งนั้นคือยานวอยเอจเจอร์ 1 ยานอวกาศขนาดเล็กที่เดินทางออกไปไกลจากโลกที่สุดเท่าที่มนุษย์เคยสร้างขึ้นมา ยานวอยเอจเจอร์ 1 ถูกส่งขึ้นสู่อวกาศเมื่อปี ค.ศ. 1977 .. ดูเพิ่ม

เมื่อได้ยินว่า “ดวงจันทร์กำลังค่อย ๆ หายไป” หลายคนอาจนึกถึงภาพดวงจันทร์ล่องหน แตกสลาย หรือหายไปจากท้องฟ้าในอนาคตอันใกล้ แต่ความจริงไม่ได้เป็นแบบนั้น สิ่งที่นักดาราศาสตร์พบคือ ดวงจันทร์กำลังค่อย ๆ ถอยห่างจากโลก ทีละน้อยทุกปี ระยะทางที่เพิ่มขึ้นน้อยมากจนมนุษย์ไม่สามารถสังเกตได้ด้วยตาเปล่า แต่เมื่อมองในระดับเวลาหลายล้านหรือหลายพันล้านปี การเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ นี้ถือว่าสำคัญมาก พูดให้เข้าใจ.. ดูเพิ่ม

เคยรู้สึกไหมว่าแค่วันจันทร์วันเดียวก็ยาวนานจนเหมือนผ่านมาหลายวัน กว่าจะเลิกงาน กว่าจะได้กลับบ้าน กว่าจะถึงวันหยุด ทุกอย่างเหมือนเดินช้ากว่าปกติ แล้วถ้ามีคนบอกว่ามีดาวดวงหนึ่งที่วันเดียวกินเวลานานกว่าหนึ่งปี ฟังครั้งแรกก็เหมือนเป็นมุกตลก แต่เรื่องนี้เกิดขึ้นจริงบนดาวศุกร์ ดาวศุกร์เป็นดาวเคราะห์ที่มีขนาดใกล้เคียงโลกจนหลายคนเรียกว่าเป็นดาวแฝดของโลก แต่ยิ่งศึกษามากเท่าไร ก็ยิ่งพบว่าทั้งสองดวงต่างกันแ.. ดูเพิ่ม