ระบบประสาท

คำว่า “หัวร้อน” ในภาษาพูดหมายถึงอารมณ์โกรธ หงุดหงิดง่าย หรือพร้อมปะทุ ซึ่งมีอาการทางร่างกายเกิดขึ้นจริง คนที่กำลังโกรธอาจรู้สึกว่าหน้า หู คอ หรือศีรษะร้อนขึ้น มีเหงื่อ ใจเต้นแรง หายใจเร็ว และกล้ามเนื้อเกร็ง แต่ไม่ได้หมายความว่าสมองกำลังร้อนจัดหรืออุณหภูมิในกะโหลกพุ่งจนเหมือนมีไฟอยู่ข้างใน ความรู้สึกร้อนเกิดจากสมองมองว่าสถานการณ์ตรงหน้าเป็นภัย การดูหมิ่น ความไม่ยุติธรรม หรือสิ่งกีดขวาง.. ดูเพิ่ม

คำถามว่า “สมองส่วนไหนเฉือนออกได้” ฟังคล้ายกับว่าสมองมีพื้นที่สำรองที่เอาออกแล้วไม่เกิดอะไรขึ้น แต่คำตอบที่ตรงที่สุดคือ สมองปกติไม่มีส่วนไหนที่แพทย์ถือว่าเป็นของเกิน ทุกพื้นที่มีหน้าที่หรือเป็นทางผ่านของเส้นใยประสาท การผ่าตัดเอาเนื้อสมองออกจะทำก็ต่อเมื่อมีโรคที่อันตรายกว่า เช่น เนื้องอก เลือดออก เนื้อสมองเสียหาย หรือโรคลมชักที่ควบคุมด้วยยาไม่ได้ และทีมแพทย์ประเมินแล้วว่าประโยชน์มากกว่า.. ดูเพิ่ม

ไมเกรนไม่ใช่แค่อาการปวดหัวแรง ๆ และไม่จำเป็นต้องปวดข้างเดียวทุกครั้ง มันเป็นความผิดปกติทางระบบประสาทที่เกิดเป็นรอบ แต่ละรอบอาจมีอาการหลายอย่างตั้งแต่ก่อนปวด ระหว่างปวด ไปจนถึงหลังอาการสงบ บางคนปวดตุบข้างเดียวชัดเจน ขณะที่บางคนปวดทั้งสองข้าง ปวดบริเวณหน้าผาก รอบตา หรือท้ายทอยก็ได้ การดูจากตำแหน่งอย่างเดียวจึงยังบอกไม่ได้ว่าเป็นไมเกรนแน่นอน อาการที่พบบ่อยที่สุดคือปวดศีรษะลักษณะตุบ ๆ หรือเต้นตามชีพจ.. ดูเพิ่ม

หลายคนอาจเคยสังเกตว่า เวลาล้างจาน อาบน้ำนาน ๆ หรือเล่นน้ำในสระ พอขึ้นมาจะเห็นปลายนิ้วมีรอยย่นเป็นเส้น ๆ เหมือนผิวเหี่ยวลงทันที จนเกิดคำถามว่า น้ำเข้าไปในผิวจนทำให้พองหรือเปล่า คำตอบคือ นิ้วไม่ได้เหี่ยวเพราะผิวดูดน้ำเข้าไปจนขยายตัวเหมือนฟองน้ำ แต่ร่างกายมีวิธีตอบสนองต่อการแช่น้ำที่น่าสนใจกว่านั้น 1. ชั้นผิวด้านนอกไม่ได้ทำหน้าที่เหมือนฟองน้ำ ผิวหนังของคนเรามีชั้นป้องกันที่เรียกว่าเคราตินอยู่ด้านนอก.. ดูเพิ่ม

หลายคนอาจเคยเจอสถานการณ์แบบนี้ มือเย็นหลังจากอยู่ในห้องแอร์นาน ๆ หรือเจออากาศเย็น แล้วพอหยิบโทรศัพท์ขึ้นมาพิมพ์ข้อความ กลับรู้สึกว่านิ้วไม่ค่อยเชื่อฟัง กดตัวอักษรผิดบ่อยขึ้น ทั้งที่เมื่อก่อนพิมพ์ได้เร็วและแม่นกว่าเดิม เรื่องนี้ไม่ได้เกิดจากโทรศัพท์หรือแป้นพิมพ์เปลี่ยนไป แต่เกี่ยวข้องกับการทำงานของร่างกายตอนที่อุณหภูมิบริเวณมือเปลี่ยนไป มือของเราต้องใช้ทั้งกล้ามเนื้อ เส้นประสาท และการรับรู้ตำแหน่ง.. ดูเพิ่ม

คำถามที่น่าสนใจคือ ยาแก้ปวดรู้ได้ยังไงว่าเราปวดตรงไหน คำตอบคือ ยาไม่ได้รู้ตำแหน่งความปวดเลย เพราะยาแก้ปวดไม่ได้ทำงานแบบมี “ระบบตรวจจับจุดเจ็บ” ในร่างกาย ไม่ได้วิ่งไปหาเข่า ฟัน หัว หรือหลัง แล้วเลือกจัดการเฉพาะตรงนั้นเหมือนระบบ GPS ความจริงคือ ความปวดไม่ได้เกิดที่แผลหรืออวัยวะอย่างเดียว แต่เกี่ยวกับระบบประสาทและสมองเป็นหลัก เมื่อร่างกายบาดเจ็บ เช่น กล้ามเนื้ออักเสบ ฟันผุ ปวดหัว หรือข้อ.. ดูเพิ่ม

ถ้าลองนึกภาพหลอดไฟดวงเล็ก ๆ ที่เปิดทิ้งไว้ทั้งวัน มันกินไฟไม่มาก แต่ให้แสงพอเห็นห้องสว่างขึ้นมาได้ทั้งห้อง สมองของมนุษย์ก็คล้ายแบบนั้นมากกว่าที่คิด ในร่างกายที่ดูเหมือนซับซ้อน สมองกลับใช้พลังงานแค่ราว ๆ 20 วัตต์ เทียบง่าย ๆ ก็ประมาณหลอดไฟดวงเล็กหนึ่งดวงที่เปิดทั้งวันทั้งคืน แม้ตัวเลขจะดูน้อย แต่สิ่งที่มันทำกลับไม่ธรรมดาเลย เพราะทุกความคิด ความทรงจำ ภาพฝัน หรือแม้แต่จินตนาการไกล ๆ ล้วนมาจากการทำงา.. ดูเพิ่ม

ถ้าเคยจับปลิงในลำธาร จะรู้สึกว่ามันไม่ได้เคลื่อนไหวแบบสัตว์ที่มีจุดสั่งการชัดเจนตรงหัวอย่างที่คุ้นเคย มันเหมือนทั้งตัวมีชีวิตในตัวเอง ขยับไปทีละช่วง บางทีก็ยืด บางทีก็หด เหมือนแต่ละส่วนกำลังตัดสินใจเองอยู่ตลอดเวลา ความจริงแล้วภายในลำตัวของปลิงไม่ได้มีสมองก้อนเดียวแบบมนุษย์ แต่มีโครงข่ายของปมประสาทกระจายอยู่เป็นช่วง ๆ ตลอดลำตัว แต่ละปมทำหน้าที่คล้ายศูนย์ควบคุมย่อย ส่งสัญญาณไปยังกล้ามเนื้อบริเวณใกล.. ดูเพิ่ม

ถ้ามองเผินๆ หูเหมือนอวัยวะธรรมดาที่ไว้ฟังเสียง แต่จริงๆ แล้วมันทำงานเหมือนตัวรับสัญญาณที่เลือกได้แค่บางความถี่ของโลกเท่านั้น เสียงรอบตัวมีมากกว่าที่ได้ยินเยอะมาก ทั้งเสียงที่ดังจนรู้สึกได้ และเสียงที่เงียบจนมนุษย์ไม่เคยรับรู้เลยตลอดชีวิต 1 ช่วงการได้ยินของมนุษย์ไม่ได้กว้างอย่างที่คิด หูคนส่วนใหญ่รับเสียงได้ประมาณ 20 ถึง 20,000 เฮิรตซ์ ต่ำกว่านี้เรียกว่าอินฟราซาวด์ สูงกว่านี้คืออัลตราซาวด์ ทั้งสอง.. ดูเพิ่ม

ถ้ามีใครพูดว่าแมลงสาบยังเดินได้ทั้งที่ไม่มีหัว หลายคนคงคิดว่าเป็นเรื่องแต่งไว้หลอกให้ขนลุก แต่เรื่องนี้มีพื้นฐานจากความจริง เพียงแค่รายละเอียดไม่ได้ชวนสยองอย่างที่หลายคนจินตนาการ สิ่งที่น่าสนใจกลับเป็นวิธีการทำงานของร่างกายแมลง ซึ่งแตกต่างจากมนุษย์มากจนทำให้หลายคนต้องอุทานว่า ธรรมชาติออกแบบสิ่งมีชีวิตได้เหลือเชื่อจริงๆ มนุษย์ใช้สมองเป็นศูนย์กลางแทบทุกอย่าง ตั้งแต่การหายใจ การเคลื่อนไหว การรับรู้ .. ดูเพิ่ม

มีช่วงหนึ่งที่เคยได้ยินเรื่องหมึกยักษ์แล้วรู้สึกแปลกใจมาก ไม่ใช่เพราะหน้าตาหรือขนาด แต่เป็นเรื่องที่ว่าแขนของมันเหมือนมีความคิดเป็นของตัวเอง แขนแต่ละเส้นสามารถขยับ ค้นหา หรือจับสิ่งของได้แม้ไม่มีการสั่งตรงจากสมองกลางเหมือนสัตว์ทั่วไป ลองนึกภาพสิ่งมีชีวิตที่มีแขนแปดเส้น และแต่ละเส้นไม่ได้รอคำสั่งทีละขั้นจากศูนย์กลางทั้งหมด แต่เหมือนมีระบบย่อยของตัวเองอยู่ในนั้น นักวิทยาศาสตร์เคยอธิบายว่าหมึกยักษ์ม.. ดูเพิ่ม

เคยไหม กำลังจะเคลิ้มหลับอยู่ดี ๆ แล้วจู่ ๆ ร่างกายสะดุ้งเหมือนตกจากที่สูง ใจหวิว มือกระตุก หรือทั้งตัวกระตุกขึ้นมาชั่ววินาที ก่อนจะตื่นขึ้นมาแบบงง ๆ แล้วต้องนอนใหม่ หลายคนถึงกับตกใจว่า นี่เรากำลังจะตายหรือเปล่า หรือหัวใจหยุดทำงานหรือไม่ แต่ความจริงแล้วอาการนี้พบได้ค่อนข้างบ่อย และมีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Hypnic Jerk หรือบางครั้งเรียกว่า Sleep Start พูดง่าย ๆ มันคืออาการกล้ามเนื้อกระตุกแบบฉับพลันใน.. ดูเพิ่ม

หลายคนอาจเคยเป็นเหมือนกัน นั่งดูหนังผีอยู่ดี ๆ ยังไม่ทันถึงฉากหลอนที่สุด แต่ร่างกายเริ่มมีอาการแปลก ๆ โดยเฉพาะความรู้สึกปวดปัสสาวะขึ้นมาแบบฉับพลัน ทั้งที่ก่อนเริ่มดูก็ไม่ได้รู้สึกอะไรเลย บางคนถึงขั้นต้องกดหยุดหนัง แล้วรีบวิ่งเข้าห้องน้ำ ทั้งที่ในหัวก็รู้ดีว่า “มันเป็นแค่หนัง” แต่ร่างกายกลับไม่ฟังเหตุผลนั้นเลย คำถามคือ ทำไมความกลัวถึงไปเกี่ยวกับการปวดฉี่ได้ ทั้งที่สองเรื่องนี้ดูเหมือนไ.. ดูเพิ่ม

กระดิกนิ้วเท้าก่อนนอน อาจไม่ใช่แค่นิสัย บางคนพอเอนตัวลงนอน กลับรู้สึกยิบ ๆ คันลึก ๆ เสียว ๆ ตื้อ ๆ หรือเหมือนมีอะไรไต่ในขา จนต้องกระดิกนิ้วเท้า ขยับขา เหยียดขา หรือลุกขึ้นเดินถึงจะสบายขึ้น อาการแบบนี้หลายคนคิดว่าเป็นเรื่องปกติ เป็นนิสัย หรือเป็นเพราะเหนื่อยจากงานทั้งวัน แต่ในบางคนอาจเกี่ยวกับกลุ่มอาการที่เรียกว่า ขาอยู่ไม่สุข หรือ Restless Legs Syndrome ขาอยู่ไม่สุขไม่ใช่เรื่องแปลก และไม่ใช่การคิ.. ดูเพิ่ม

จั๊กจี้ไม่ใช่แค่เรื่องผิวหนัง แต่เป็นเรื่องของสมอง เวลาคนอื่นมาเกาใต้เท้า เอว หรือสีข้าง เราอาจหัวเราะ ดิ้น หรือรู้สึกจั๊กจี้ทันที แต่พอเราใช้มือของตัวเองเกาจุดเดียวกัน ความรู้สึกกลับเบากว่ามาก หรือแทบไม่จั๊กจี้เลย เรื่องนี้ไม่ได้เกิดจากผิวหนังเปลี่ยนไป แต่เกิดจากสมองรู้ล่วงหน้าว่าเรากำลังจะทำอะไรกับร่างกายตัวเอง พูดแบบง่ายที่สุดคือ ถ้าสัมผัสนั้นมาจากตัวเราเอง สมองจะคาดเดาได้ล่วงหน้าและลดความตื่น.. ดูเพิ่ม

ภาวะไม่สามารถถึงจุดสุดยอดมีอยู่จริง และอาจเกี่ยวข้องได้ทั้งร่างกาย จิตใจ ยา โรคประจำตัว หรือประสบการณ์ส่วนบุคคล ไม่ควรสรุปเองจากอาการเพียงอย่างเดียว คำถามว่า “มีคนที่ไม่เคยถึงจุดสุดยอดเลยตลอดชีวิตจริงหรือไม่” คำตอบคือ มีได้จริงในทางการแพทย์ ภาวะนี้มักถูกพูดถึงในกลุ่มอาการที่เรียกว่า anorgasmia หรือภาวะถึงจุดสุดยอดได้ยาก/ไม่ถึงจุดสุดยอด แม้มีการกระตุ้นทางเพศเพียงพอและมีความตื่นตัวทางเพ.. ดูเพิ่ม

เวลาพูดถึงการขยับมือ คนส่วนใหญ่มักนึกถึงสมองใหญ่ก่อน เพราะในวงการประสาทวิทยา มีความเข้าใจกันมานานว่า การเคลื่อนไหวละเอียดของมือมนุษย์เกี่ยวข้องกับสมองส่วนนอกเป็นหลัก แต่งานวิจัยใหม่จาก UC Riverside กำลังชี้ว่า เรื่องนี้อาจซับซ้อนกว่านั้น นักวิจัยพบว่า ก้านสมอง หรือ brainstem ซึ่งเป็นสมองส่วนเก่าแก่ทางวิวัฒนาการ อาจมีบทบาทสำคัญต่อการควบคุมมือด้วยเช่นกัน ทีมวิจัยใช้การสแกนสมองทั้งในคนและสัตว์ทดลอง .. ดูเพิ่ม

คุณเคยสงสัยไหมว่าทำไมเราถึงรู้สึก "เปียก" ทั้งที่ร่างกายมนุษย์ไม่มีตัวรับความรู้สึกนี้โดยตรง? งานวิจัยใหม่ๆ ชี้ชัดว่า ความเปียกไม่ใช่คุณสมบัติของน้ำ แต่เป็นเพียง 'ภาพลวงตา' ที่สมองของเราปรุงแต่งขึ้นมาจากการผสมผสานระหว่างอุณหภูมิและแรงสัมผัสเท่านั้น เปิดมุมมองใหม่ชวนอึ้งเมื่อนิยามความเปียกตามหลักฟิสิกส์และชีววิทยาไม่ได้เป็นอย่างที่เราคิด โดยแท้จริงแล้วความเปียกไม่ใช่คุณสมบัติของน้ำ แต่เป็นปรากฏการณ.. ดูเพิ่ม