ภาษาไทย

เวลามีลูก สิ่งหนึ่งที่พ่อแม่ใช้เวลาคิดกันนานมากก็คือ “ชื่อ” เพราะชื่อไม่ใช่แค่คำที่เอาไว้เรียก แต่เป็นสิ่งที่เด็กจะพกติดตัวไปโรงเรียน ไปทำงาน และแนะนำตัวกับคนอื่นแทบทุกวัน ลองนึกภาพว่ามีคนเสนอชื่อ “ซวย” “ตาย” หรือ “แพ้” ให้ลูกดูสิครับ ต่อให้คำเหล่านี้มีอยู่ในภาษาไทยจริง แต่คนส่วนใหญ่คงรู้สึกทันทีว่า “เอ๊ะ...เหมาะจะเป็นชื่อคนหรือเปล่า?” จร.. ดูเพิ่ม

เคยได้ยินประโยคประมาณว่า 'ต่อให้อมพระมาพูดก็ไม่เชื่อ' แล้วสงสัยไหมว่าทำไมต้องอมพระด้วย แค่สาบานหรือยกมือไหว้ก็ยังไม่พอหรือไง สำนวนนี้ฟังเผินๆ เหมือนพูดเล่นแรงๆ แต่ข้างหลังมีทั้งเรื่องความเชื่อเรื่องพระเครื่อง ความศักดิ์สิทธิ์ และระดับความไว้ใจของคนซ่อนอยู่เต็มๆ ความหมายตามพจนานุกรมค่อนข้างตรง คือ พูดโดยอ้างพระหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์มาประกอบเป็นพยาน และมักใช้ในประโยคปฏิเสธ เช่น 'ต่อให้อมพระมาพูดก็ไม่.. ดูเพิ่ม

ลองเอาชื่อเล่นคนไทยไปเล่าให้ต่างชาติฟังแบบไม่อธิบายเพิ่ม ภาพจะตลกทันที คนหนึ่งชื่อ หมู อีกคนชื่อ นก อีกคนชื่อ เค้ก อีกคนชื่อ บอล แล้วพอเจอรุ่นใหม่เข้าไปอีก มีทั้ง เบบี้ ยูโร ดีเซล ไทเกอร์ พอร์ช มันเหมือนสังคมไทยเปิดโหมดตั้งชื่อแบบไม่มีเพดาน ใครอยากหยิบสัตว์ ผลไม้ รถยนต์ สกุลเงิน อารมณ์ เพลง เกม หรือคำอังกฤษสั้นๆ มาเป็นชื่อชีวิตประจำวันก็ทำได้หมด จุดที่ทำให้ชื่อเล่นไทยไม่เหมือนหลายประเทศ ไม่ใช่แค่.. ดูเพิ่ม

คำว่าเกรงใจนี่แปลยาก เพราะมันไม่ได้แปลว่า polite เฉยๆ ไม่ได้แปลว่า considerate ตรงๆ และไม่ได้แปลว่า afraid แบบกลัวจนตัวสั่น มันเป็นความรู้สึกก้ำกึ่งระหว่าง ‘ไม่อยากรบกวน’ ‘ไม่อยากทำให้ใครลำบาก’ ‘ไม่อยากเสียบรรยากาศ’ และ ‘ไม่อยากดูเป็นคนไม่รู้กาลเทศะ’ พอรวมกันแล้วเลยกลายเป็นระบบควบคุมพฤติกรรมแบบเงียบๆ ที่คนไทยใช้กันทั้งวัน โดยหลายครั้งไม่ต้องมีใครสั่.. ดูเพิ่ม

นึกถึงผลไม้ไทย หลายคนจะเริ่มจาก มะม่วง มะละกอ มะพร้าว หรือมะขาม ก่อนเสมอ จนแทบไม่ทันสังเกตว่า ผลไม้บ้านเราจำนวนมากมีคำว่า "มะ" นำหน้าเหมือนกันราวกับเป็นเอกลักษณ์ของภาษาไทย นักภาษาศาสตร์อธิบายว่า คำว่า "มะ" มีรากมาจากคำว่า "หมาก" ในภาษาไทยโบราณ ซึ่งเดิมใช้เรียกผลไม้หรือพืชที่มีผล ก่อนจะค่อย ๆ เพี้ยนเสียงและกลายเป็นคำขึ้นต้นของชื่อผลไม้หลายชนิดอย่างที่เห็นในปัจจุบัน ผลไม้ไทยที่มีคำว่า "มะ" นำหน้า ผ.. ดูเพิ่ม

คำว่า "แม่" น่าจะเป็นคำแรก ๆ ที่หลายคนพูดได้ตั้งแต่ยังเล็ก ไม่ว่าจะเป็นเด็กในไทย ญี่ปุ่น ฝรั่งเศส หรืออีกซีกโลกหนึ่งของโลก สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้แต่ละประเทศจะใช้ภาษาต่างกัน แต่คำที่ใช้เรียกแม่หลายคำกลับฟังดูคล้ายกันอย่างไม่น่าเชื่อ ไม่ว่าจะเป็น "มาม่า" "มามา" "มัม" หรือ "ออมมา" ล้วนมีเสียงที่ออกง่ายสำหรับเด็กเล็ก จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่หลายภาษาจะมีคำเรียกแม่ที่ใกล้เคียงกัน ลองไปดูกันว่า คนในแต่ละปร.. ดูเพิ่ม

โมง ทุ่ม ตี — คำที่คุณพูดทุกวัน แท้จริงคือเสียงฆ้องกับกลองที่หายไป คำบอกเวลาที่เอ่ยปากพูดกันอยู่ทุกวัน ไม่ว่าจะเป็น "โมง", "ทุ่ม" หรือ "ตี" เป็นกฎลับทางภาษาที่คนไทยทุกคนใช้ตรงกันโดยแทบไม่ต้องท่องจำ แต่เคยสงสัยหรือไม่ว่า ทำไมยามกลางวันถึงเรียกว่า "โมง" พอฟ้ามืดกลับเปลี่ยนเป็น "ทุ่ม" และเมื่อเข้าสู่ยามดึกดื่นดันกลายเป็นคำว่า "ตี" ทั้งที่เป็นการนับชั่วโมงเหมือนกัน แท้จริงแล้วคำศัพท์เหล่านี้ไม่ใ.. ดูเพิ่ม

โลกโซเชียลและภาษาพูดมักสร้างสรรค์คำเปรียบเปรยเพื่อสะท้อนอารมณ์ความรู้สึกได้อย่างถึงพริกถึงขิง เมื่อพูดถึงจุดเดือดหรือขีดจำกัดของอารมณ์ สองคำฮิตที่มักถูกหยิบยกมาเปรียบเทียบกันคือ “สลิ้งแตก” และ “ปรอทแตก” ซึ่งแม้จะให้ภาพของการระเบิดออกหรือพุ่งสูงจนควบคุมไม่ได้เหมือนกัน แต่กลับมีที่มาและมิติการใช้งานที่แตกต่างกันอย่างน่าสนใจ ในแง่ของความเหมือน ทั้งสองคำทำหน้าที่เป็นตัวแทนของจ.. ดูเพิ่ม

เพื่อน ๆ เคยสังเกตไหมว่า เวลาอ่านหนังสือเก่า ๆ หรือบทกวี เรามักจะเจอคำว่า "กอปร" ที่อ่านว่า "กอบ" (ไม่ใช่ กอ-ปอน) ยิ่งในยุคนี้ที่เราชินกับภาษาพูดหรือคำสแลง การได้เห็นคำนี้จึงรู้สึกสะดุดตาเป็นพิเศษ สำหรับคนที่สงสัยว่ามันคืออะไร ก็ตอบได้ว่า คำว่า "กอปร" ไม่ใช่คำไทยแท้ แต่เป็นคำยืมจากภาษาขมุหรือเขมรโบราณที่มีใช้อยู่ในสยามมาตั้งแต่สมัยอโยธยา โดยคนรุ่นก่อนนิยมนำมาใช้ในงานเขียนชั้นสูง วรรณคดี หรือราชสา.. ดูเพิ่ม

เคยสั่งแค่น้ำเปล่า แต่คนข้างๆ บอกว่าเอา 'น้ำโพลาริส' ไหม? ถ้าได้ยินคำนี้ครั้งแรก หลายคนอาจคิดว่าเป็นน้ำแร่ชนิดพิเศษ หรือเป็นชื่อเรียกน้ำดื่มแบบหนึ่ง ทั้งที่ความจริงแล้ว Polaris เป็นชื่อแบรนด์น้ำดื่ม ไม่ใช่ชื่อของน้ำเปล่าเอง แต่เพราะแบรนด์นี้ถูกใช้และพบเห็นบ่อยในร้านอาหาร โรงแรม และสถานที่ต่างๆ จึงทำให้ชื่อยี่ห้อค่อยๆ กลายเป็นคำที่คนใช้แทนความหมายของน้ำเปล่าไปโดยไม่รู้ตัว ชื่อยี่ห้อที่กลายเป็นชื่อ.. ดูเพิ่ม

หากเคยพูดคุยกับคนจากจังหวัด นครสวรรค์ ชัยนาท อุทัยธานี พิจิตร และกำแพงเพชร หลายคนอาจสังเกตว่า มีคำหนึ่งที่ได้ยินบ่อยเป็นพิเศษ นั่นคือคำว่า “รึ” คำว่า “รึ” มักถูกใช้ในประโยคคำถาม เช่น - “ไปไหนมารึ?” - “กินข้าวแล้วรึยัง?” - “จริงรึเปล่า?” - “จะไปด้วยรึ?” ซึ่งความหมายไม่ได้แตกต่างจากคำว่า “หรือ” เพียงแต่เป็นรูปแบบการ.. ดูเพิ่ม

หลายคนรู้ว่าวันที่ 29 กรกฎาคม เป็น วันภาษาไทยแห่งชาติ แต่เคยสงสัยไหมว่า...ทำไมต้องเป็นวันนี้ ทั้งที่ประเทศไทยก็มีวันสำคัญอีกมากมาย ความจริงแล้ว วันที่ 29 กรกฎาคม ไม่ได้ถูกเลือกขึ้นมาแบบบังเอิญ แต่เป็นวันที่มีความหมายทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับภาษาไทยโดยตรง และยังเกี่ยวข้องกับพระราชดำริที่ต้องการให้คนไทยเห็นคุณค่าของภาษาประจำชาติอีกด้วย จุดเริ่มต้นของวันภาษาไทยแห่งชาติ ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 29 กรกฎาค.. ดูเพิ่ม

จากลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาไปจนถึงมณฑลยูนนาน กวางสี และกุ้ยโจว มีผู้คนหลายกลุ่มที่ใช้ภาษาซึ่งมีรากร่วมกับภาษาไทย แม้จะแยกย้ายกันตั้งถิ่นฐานและพัฒนาวัฒนธรรมของตนเองมานาน แต่คำพื้นฐาน สำเนียง อาหาร และความเชื่อหลายอย่างยังฟังดูคุ้นเคยสำหรับคนไทย ในทางภาษาศาสตร์ ภาษาเหล่านี้จัดอยู่ใน ตระกูลภาษาขร้า-ไท หรือที่เคยเรียกกันว่า ไท-กะได ครอบคลุมภาษาของผู้คนหลายกลุ่มในจีนตอนใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ไม่ได้หม.. ดูเพิ่ม

รู้หรือไม่? คนคิดภาษาไทยเขารู้เต็มอก...ว่ากำลัง “ยืม” คำเขมรมาใช้ เวลาเราบอกว่าคำศัพท์คุ้นหูอย่าง จมูก ถนน สนุก หรือคำราชาศัพท์อย่าง เสวย บรรทม แท้จริงแล้วเป็นคำยืมมาจากภาษาเขมรโบราณ "อ้าว! แล้วตอนที่คนโบราณเขาประดิษฐ์อักษรไทยขึ้นมา เขาไม่รู้เหรอว่านี่คือภาษาเขมร? ทำไมถึงปล่อยให้มีคำต่างชาติปนอยู่เต็มไปหมด?" ภาษาเขมรดั้งเดิมไม่มีเสียงวรรณยุกต์เหมือนภาษาไทย เวลาเขาออกเสียง คำศัพท์จะมีคว.. ดูเพิ่ม

การตั้งชื่อในวัฒนธรรมไทยมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวสูงมาก ไม่ว่าจะเป็นชื่อเล่นที่เป็นคำโดด ชื่อจริงที่มีความหมายมงคลตามหลักโหราศาสตร์ หรือแม้แต่ชื่อที่มีรากศัพท์มาจากภาษาบาลีและสันสกฤต เมื่อสิ่งเหล่านี้ต้องถูกนำไปสื่อสารกับชาวต่างชาติ โดยเฉพาะในเอกสารทางการหรือการแนะนำตัว จึงมักเกิดความสับสนขึ้นเสมอ ปัญหาแรกที่ชาวต่างชาติมักพบเจอคือเรื่องของระบบการถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมัน หรือการเขียนทับศัพท์ (Romanizat.. ดูเพิ่ม

หลายคนเคยสงสัยเวลาดูหนังต่างประเทศหรืออ่านหนังสือแปล ทำไมประโยคที่ได้ยินกับประโยคที่อ่านในภาษาไทยถึงไม่เหมือนกัน บางครั้งต้นฉบับพูดอีกแบบหนึ่ง แต่คำแปลกลับใช้คำอีกแบบหนึ่งจนดูเหมือนคนละประโยค เรื่องนี้ทำให้บางคนเข้าใจว่านักแปลอาจไม่ได้แปลตามต้นฉบับ แต่จริง ๆ แล้วงานแปลที่ดีไม่ได้วัดจากจำนวนคำที่เหมือนกัน แต่วัดจากว่าคนอ่านได้รับความหมาย ความรู้สึก และเจตนาของผู้เขียนครบแค่ไหน สมัยก่อนตอนเริ่มเรีย.. ดูเพิ่ม

หนึ่งวันธรรมดา | An Ordinary Day เช้าวันนี้ฉันตื่นเพราะเสียงนาฬิกาปลุก แต่ก็ยังนอนมองเพดานต่ออีกประมาณห้านาที เพราะผ้าห่มอุ่นกว่างานที่กำลังรออยู่ด้านนอกเสียอีก สุดท้ายก็ต้องลุกขึ้นมาหยิบโทรศัพท์ ปิดเสียงปลุก แล้วเริ่มต้นวันธรรมดาเหมือนทุกวัน This morning, I woke up to my alarm, but stayed in bed for five more minutes because the blanket felt warmer than the work waiting outside. Eventually, I got.. ดูเพิ่ม

ทำไมเรียก “น้ำส้มสายชู” ทั้งที่ส่วนใหญ่ไม่ได้ทำจากส้ม? ของติดครัวที่ใช้กันแทบทุกบ้าน แต่ชื่อของมันกลับทำให้หลายคนเข้าใจผิดมาตลอดว่า “น้ำส้มสายชู” น่าจะทำมาจากผลส้ม ผมก็เคยคิดเหมือนหลายคน เพราะชื่อก็บอกอยู่แล้วว่า “น้ำส้ม” แถมแบบที่พบเห็นบ่อยยังมีลักษณะใส ไม่มีสี ยิ่งทำให้งงเข้าไปใหญ่ว่า แล้วมันเกี่ยวอะไรกับส้ม? ความจริงคือ น้ำส้มสายชูที่เราใช้กันทั่วไปไม่ได้จำเ.. ดูเพิ่ม

“เด๊ดสะมอเร่” ไม่ได้แปลว่าตาย ที่จริงมาจากเพลงรัก “That’s Amore” “เด๊ดสะมอเร่” เป็นคำแสลงที่คนไทยจำนวนไม่น้อยคุ้นเคยในความหมายว่า “เสียชีวิต” “หมดสภาพ” หรือจบสิ้นแบบไม่เหลือทางไปต่อ แต่เรื่องเล่าเกี่ยวกับที่มาของคำนี้กลับน่าสนใจ เพราะเสียงที่หลายคนคุ้นหูเชื่อมโยงกับชื่อเพลงรักชื่อดังอย่าง “That’s Amore” ของ ดีน มา.. ดูเพิ่ม