พุทธศิลป์

ท่ามกลางทะเลทรายและหุบเขาอันเวิ้งว้างในเอเชียกลาง เคยมีดินแดนมหัศจรรย์แห่งหนึ่งที่เจริญรุ่งเรืองอย่างยิ่งใหญ่ในฐานะชุมทางแห่งการค้าและวัฒนธรรมของโลกโบราณ ดินแดนที่รู้จักกันในนาม "แบคเตรีย" (Bactria) พื้นที่ซึ่งอารยธรรมยุคสำริดเคยสร้างระบบชลประทานผันน้ำชุบชีวิตทะเลทราย ที่ซึ่งกองทัพกรีกโบราณของอเล็กซานเดอร์มหาราชทิ้งรกรากเอาไว้จนเกิดการผสมผสานทางวัฒนธรรมที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน และเป็นจุดกำเนิดของพุทธ.. ดูเพิ่ม

ท่ามกลางหุบเขาอันเงียบสงบของรัฐมหาราษฏระ ประเทศอินเดีย หน้าผาหินบะซอลต์รูปเกือกม้าที่โอบล้อมลำน้ำวาคูระได้ซุกซ่อนความลับแห่งศรัทธาเอาไว้ใต้ร่มเงาผืนป่าทึบนานนับศตวรรษ ความวิจิตรที่ถูกสรรค์สร้างด้วยแรงศรัทธาของมนุษย์โบราณ ไม่เพียงสะท้อนถึงจุดสูงสุดของพุทธศิลป์ แต่ยังเป็นประจักษ์พยานแห่งอารยธรรมที่เคยรุ่งเรืองถึงขีดสุด ก่อนจะกลายมาเป็นหนึ่งในมรดกโลกที่ทรงคุณค่าที่สุดแห่งหนึ่งของมนุษยชาติ ร่องรอยแห่.. ดูเพิ่ม

เคยนั่งเหม่อ ๆ แล้วสงสัยกันมั้ยครับ? พระพุทธรูปสีทองหรือภาพวาดบนผนังโบสถ์ที่เราเห็นกันมาตั้งแต่เด็ก ๆ นั้น ถ้าพระพุทธเจ้าทรงยืนอยู่ตรงหน้า พระองค์จะมีรูปลักษณ์เหมือนภาพเหล่านั้นหรือเปล่า? วันนี้บีชวนทุกคนไปดูคำบรรยายใน ลักขณสูตร ซึ่งกล่าวถึง มหาปุริสลักษณะ 32 ประการ กันแบบเข้าใจง่าย ๆ ไม่ต้องแปลไทยเป็นไทยให้ปวดหัวครับ แต่ต้องแยกกันก่อนว่า คำบรรยายในคัมภีร์บอกเราว่าพระองค์ ทรงมีลักษณะอย่างไรตามพระ.. ดูเพิ่ม

พระพุทธเจ้าหัวโล้นไหม คำถามนี้เกิดขึ้นได้ง่าย เพราะภาพพระพุทธรูปที่คุ้นตาแทบทุกแห่งมีเม็ดกลมเล็กเรียงเต็มพระเศียร จนหลายคนเข้าใจว่าเป็นขดหอยหรือหอยทาก แต่ถ้าแยกพระพุทธเจ้าในฐานะบุคคลทางประวัติศาสตร์ออกจากภาพแทนในงานศิลปะ คำอธิบายจะชัดขึ้นมาก เจ้าชายสิทธัตถะทรงออกจากวังเพื่อแสวงหาทางพ้นทุกข์ แล้วเข้าสู่ชีวิตนักบวชอินเดีย การโกนผมเป็นเครื่องหมายสำคัญของผู้สละชีวิตฆราวาสและลดความยึดติดในรูปลักษณ์ ดั.. ดูเพิ่ม

หากใครเคยเห็นพระพุทธรูป คงคุ้นตากับลักษณะพระเศียรที่มีเส้นผมเป็นเม็ดกลม ๆ ขดคล้ายก้นหอยเรียงเต็มศีรษะ หลายคนอาจสงสัยว่า พระพุทธเจ้าทรงมีพระเกศาเป็นแบบนี้จริงหรือ? หรือเหตุใดศิลปินจึงสร้างภาพลักษณ์เช่นนี้ขึ้นมา ความจริงแล้ว พระเกศาขดเป็นก้นหอยของพระพุทธรูป ไม่ได้เป็นเพียงการถ่ายทอดลักษณะเส้นผม แต่เป็น “สัญลักษณ์” ที่สะท้อนความเชื่อเกี่ยวกับความเป็นพระพุทธเจ้า ตามคติพุทธศาสนา พระพุทธเจ้า.. ดูเพิ่ม

เวลามองพระพุทธรูป คนจำนวนไม่น้อยจะสังเกตเห็นว่าพระเศียรเต็มไปด้วยปุ่มกลมเล็ก ๆ จนหลายคนเข้าใจว่าเป็นลอนผมหยิก บางคนก็เคยได้ยินคำบอกเล่าว่าเป็นหอยทากที่มาช่วยบังแดดให้พระพุทธเจ้า จึงเกิดคำถามตามมาว่า ตกลงแล้วพระพุทธเจ้ามีผมหรือไม่ คำตอบคือ พระพุทธเจ้าทรงมีผมเหมือนมนุษย์ทั่วไปเมื่อครั้งยังเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ก่อนเสด็จออกผนวช พระองค์ทรงดำรงพระชนม์ในฐานะเจ้าชายแห่งศากยวงศ์ จึงทรงไว้พระเกศาตามธรรมเนีย.. ดูเพิ่ม

ถ้าถามแบบตรง ๆ ว่า “พระพุทธเจ้าหัวโล้นไหม” คำตอบที่เข้าใจง่ายคือ หลังจากออกบวช พระพุทธเจ้าทรงอยู่ในเพศบรรพชิต และตามธรรมเนียมของนักบวชในพระพุทธศาสนา การปลงผมหรือโกนผมถือเป็นสัญลักษณ์ของการละทิ้งความยึดติดทางโลก ดังนั้นโดยหลักแล้วพระพุทธเจ้าจึงไม่ได้ไว้ผมยาวแบบฆราวาส แต่ที่ทำให้หลายคนสงสัย เพราะภาพพระพุทธรูปจำนวนมากไม่ได้ดูเหมือน “หัวโล้นเรียบ” แบบพระสงฆ์ที่เราเห็นในปัจจุบัน.. ดูเพิ่ม

หลายคนที่ไปเยือนวัดพุทธมหายานมักจะสะดุดตากับเครื่องหมายที่คล้าย "สวัสดิกะ" และอาจเผลอเชื่อมโยงไปถึงเครื่องหมายของกองทัพนาซีเยอรมัน แต่แท้จริงแล้วสัญลักษณ์นี้มีความหมายที่ตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิง โดยมีรากฐานมาจากความเชื่ออันศักดิ์สิทธิ์และพลังงานด้านบวกที่มีอายุเก่าแก่กว่ายุคสงครามโลกหลายพันปี จาก "สวัสติกะ" สู่คำว่า "ว่าน" (wàn)เครื่องหมายนี้มีต้นกำเนิดจากคำในภาษาสันสกฤตว่า "สวัสติกะ" (Svast.. ดูเพิ่ม