ประวัติศาสตร์กรุงเทพ

วัดเล็กบนถนนพลับพลาไชยชื่อวัดคณิกาผล อาจทำให้คนที่เดินผ่านสะดุดใจกับชื่ออยู่ครู่หนึ่ง คำว่า ‘คณิกาผล’ ฟังเก่าและตรงไปตรงมา เพราะหมายถึงผลประโยชน์ของหญิงคณิกา นี่ไม่ใช่ชื่อที่ตั้งไว้ภายหลังเพื่อแต่งเรื่องให้หวือหวา แต่เป็นร่องรอยอยู่ในประวัติของวัดเอง วัดแห่งนี้เคยเรียกกันว่า ‘วัดใหม่ยายแฟง’ ตามชื่อสตรีผู้ริเริ่มสร้าง และเรื่องของยายแฟงก็พาเห็นกรุงเทพฯ อีกด้านหนึ่งในสมัยรัช.. ดูเพิ่ม

ตึกเก่าริมแม่น้ำเจ้าพระยาที่เห็นอยู่ท่ามกลางโรงแรมและตึกสูงของบางรัก ไม่ได้มีชื่อว่า “โรงภาษีร้อยชักสาม” เพราะฟังขลังหรือเรียกกันเล่น ๆ ชื่อนี้เก็บตัวเลขจากยุคที่สยามกำลังเปิดการค้ากับโลกไว้ตรง ๆ: 100 ชัก 3 หรือภาษีในอัตรา 3% นั่นเอง อาคารนี้มีชื่อทางการว่า ศุลกสถาน ตั้งอยู่ในซอยเจริญกรุง 36 ริมเจ้าพระยา ปัจจุบันกำลังกลับมาในชื่อ The Langham, Custom House, Bangkok แต่ถ้าข้ามเรื่องโรงแ.. ดูเพิ่ม

ถ้าเดินผ่านถนนเจริญกรุงตรงแยกตรีเพชรในวันที่แดดกำลังอ่อน อาคารหลังหนึ่งจะทำให้รู้สึกเหมือนเวลาเดินช้าลงทันที นั่นคือ “ศาลาเฉลิมกรุง” โรงมหรสพหลวงที่อยู่คู่พระนครมานานกว่าเก้าทศวรรษ รอบๆ อาคารไม่ได้มีแค่โรงละครเก่า แต่ยังมีดิโอลด์สยาม พาหุรัด วังบูรพา ร้านผ้า ร้านทอง ร้านขนม และตรอกเล็กๆ ที่สะสมร่องรอยของกรุงเทพหลายยุคไว้ใกล้กันจนแทบแยกไม่ออก ชื่อ “ย่านเฉลิมกรุง” จึงไม่ได้ห.. ดูเพิ่ม

ถนนเยาวราชในช่วงหัวค่ำมีภาพที่คุ้นตาอยู่หลายอย่าง แสงไฟจากป้ายร้านทองค่อยๆ สว่างขึ้น เสียงคนขายอาหารดังแข่งกับเสียงรถ กลิ่นเกาลัดคั่ว ขนมปังปิ้ง ก๋วยจั๊บ และอาหารทะเลลอยปะปนกันอยู่ในอากาศ ใครที่เดินผ่านอาจรู้สึกว่านี่คือย่านของกินชื่อดัง แต่ถ้ามองให้ไกลกว่าร้านริมทาง เยาวราชคือพื้นที่ที่เก็บร่องรอยการเดินทางของผู้คน การค้า ความเชื่อ และการปรับตัวของกรุงเทพฯ เอาไว้ในถนนเส้นเดียว จุดเริ่มต้นไม่ได้อ.. ดูเพิ่ม

วงเวียนในไทยไม่ได้เริ่มต้นหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง จุดที่ชวนเข้าใจผิดคือ พอเห็นอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยตั้งอยู่กลางวงเวียนบนถนนราชดำเนิน หลายคนเลยเผลอโยงว่าแนวคิดวงเวียนถูกนำเข้ามาพร้อมรัฐบาลหลัง พ.ศ. 2475 ทั้งหมด แต่หลักฐานเก่ากว่านั้นชัดเจนมาก วงเวียน 22 กรกฎาคม เริ่มก่อสร้างใน พ.ศ. 2461 สมัยรัชกาลที่ 6 หลังเกิดเพลิงไหม้ครั้งใหญ่ในพื้นที่ เจ้าพระยายมราชเสนอให้ตัดถนนใหม่เพื่อจัดระเบียบเมือง แล้ว.. ดูเพิ่ม

ครั้งหนึ่ง วัดไทรคือภาพจำของตลาดน้ำไทยในสายตาชาวโลก ถ้าย้อนกลับไปฝั่งธนบุรีช่วงกลางศตวรรษที่ 20 ภาพตรงหน้าวัดไทรไม่ได้เป็นตลาดเช้าแบบที่เห็นกันทุกวันนี้ แต่เป็นคลองที่แน่นไปด้วยเรือสินค้า เรือจากสวน และคนซื้อของที่ใช้ทางน้ำเป็นถนนสายหลักของชีวิตประจำวันจุดนี้ต้องแยกให้ชัดก่อนว่า ตลาดน้ำวัดไทรไม่ใช่ตลาดน้ำแห่งแรกที่เกิดขึ้นในประเทศไทย เพราะตลาดเรือตามแม่น้ำและลำคลองมีมาก่อนหน้านั้นนานแล้ว ความพิเศ.. ดูเพิ่ม

เคยสงสัยกันไหมว่า สถานีรถไฟฟ้าหรือสี่แยกใจกลางเมืองที่มีผู้คนสัญจรขวักไขว่อย่าง "สะพานควาย" เหตุใดจึงถูกเรียกขานด้วยชื่อนี้ ทั้งที่ภาพตรงหน้ามีเพียงตึกสูง คอนโดมิเนียม ร้านค้า และถนนคอนกรีตแน่นขนัด โดยไม่มีทั้งสะพานไม้และฝูงควายให้เห็นแม้แต่ตัวเดียว ทว่าหากถอยเวลากลับไปเมื่อราวหนึ่งร้อยปีก่อน ชื่อนี้ไม่ได้เกิดจากเรื่องเล่าลี้ลับหรือตั้งขึ้นตามตำนาน แต่คือประวัติศาสตร์จริงที่ซ่อนอยู่ใต้ผืนคอนกรีต .. ดูเพิ่ม

คืนเดียว ถนนทั้งสายกลายเป็นกับดักที่ไม่มีใครตั้งตัวทัน เวลาประมาณสี่ทุ่มของคืนวันจันทร์ที่ 24 กันยายน 2533 ถนนเพชรบุรีตัดใหม่ยังเต็มไปด้วยรถ คนกลับบ้าน และร้านรวงที่กำลังปิดกิจการตามปกติ ไม่มีใครรู้ว่ารถบรรทุกก๊าซ LPG ซึ่งกำลังลงจากทางด่วน จะพาเหตุร้ายครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์กรุงเทพฯ ลงมาด้วย รถบรรทุกคันนั้นเลี้ยวลงมาด้วยความเร็ว ก่อนเสียหลักพลิกคว่ำและไถไปกับพื้นถนน ถังบรรจุก๊าซท.. ดูเพิ่ม

ลองจินตนาการว่า... เช้าวันหนึ่งในปี พ.ศ. 2500 คุณตื่นขึ้นมาท่ามกลางเสียงระฆังวัด เสียงเครื่องยนต์เรือในแม่น้ำเจ้าพระยา และเสียงกระดิ่งรถรางที่ค่อย ๆ เคลื่อนตัวไปตามถนนสายสำคัญของพระนคร สองข้างทางยังไม่มีรถไฟฟ้า ยังไม่มีทางด่วน ไม่มีห้างสรรพสินค้าขนาดยักษ์ ไม่มีตึกระฟ้าสูงเสียดฟ้าเหมือนทุกวันนี้ สิ่งที่พบเห็นคืออาคารเก่า ตึกแถวไม้ ร้านโชห่วย โรงหนัง โรงน้ำชา และตลาดที่เต็มไปด้วยผู้คน นี่คือภาพของก.. ดูเพิ่ม

สะพานสมมตอมรมารค หลายคนคงสงสัยว่า สะพานนี้ สะกดคำอ่านว่าอย่างไร จริงๆแล้วแล้ว คำอ่านชื่อสะพานนี้คือ สม-มด-อะ-มอน-มาก สะพานสมมตอมรมารค คือ สะพานข้ามคลองรอบกรุงในส่วนของคลองบางลำพูบนถนนบำรุงเมืองไม่เพียงแต่ขึ้นชื่อว่าเป็นสะพานที่ชื่ออ่านยากที่สุดในประเทศไทยแต่ยังมีประวัติศาสตร์อันยาวนานตั้งแต่ยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ซึงสะพานนี้ เดิมทีสะพานแห่งนี้เป็นสะพานไม้ที่มีโครงเหล็กสำหรับชักเลื่อนออกจากกันได้ .. ดูเพิ่ม

หลายคนอาจคุ้นเคยกับชื่อเขตราชเทวีในฐานะศูนย์กลางย่านธุรกิจและการคมนาคมอันคับคั่งของกรุงเทพมหานคร แต่จะมีสักกี่คนที่ทราบว่าชื่อของเขตแห่งนี้ไม่ได้เกิด ขึ้นจากเหตุบังเอิญหรือชื่อสถานที่ทั่วไป หากแต่มีความเชื่อมโยงโดยตรงกับสะพานเก่าแก่ที่พาดผ่านคลองแสนแสบที่มีนามว่าสะพานเฉลิมหล้า 56 ซึ่งถือเป็นจุดเริ่ม ต้นประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจของชื่อเขตนี้ ย้อนกลับไปในอดีตสมัยรัชกาลที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พระองค.. ดูเพิ่ม

เคยสงสัยกันไหมว่าชื่อเขตสะพานสูงในกรุงเทพมหานครนั้นมีที่มาอย่างไร ทําไมเราถึงเรียกพื้นที่แถบชานเมืองแห่งนี้ว่าสะพานสูง ทั้งที่ทุกวันนี้ภาพของสะพานไม้แบบโบราณเริ่ม เลือนหายไปจากความทรงจําของคนเมืองจนแทบไม่เหลือร่องรอยให้เห็นกันแล้ว หากเราย้อนเวลากลับไปมองภาพอดีตของย่านนี้ พื้นที่สะพานสูงเคยเป็นเส้นทางน้ําที่คดเคี้ยวและเงียบสงบ ชาวบ้านใช้ชีวิตอยู่กับคลองสายหลักอย่างคลองทับช้างและคลองหัวหมากเป็นเส้น.. ดูเพิ่ม

ย่านคลองสานในฝั่งธนบุรีมีประวัติศาสตร์อันยาวนานย้อนกลับไปได้ไกลกว่าการเป็นแค่เขตที่อยู่อาศัยในปัจจุบัน หากมองย้อนไปในยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์ พื้นที่แห่งนี้เป็นจุดยุทธศาสตร์สําคัญทางการค้าและการคมนาคมที่เชื่อมต่อกับเส้นทางสายน้ําที่เป็นหัวใจหลักของพระนคร ชื่อเรียกคลองสานไม่ได้เป็นเพียงชื่อ เรียกสถานที่ แต่เป็นตัวสะท้อนถึงวิถีชีวิตดั้งเดิมของบรรพบุรุษที่อาศัยการค้าทางเรือเป็นหลัก โดยเฉพาะการค้าขายกับ.. ดูเพิ่ม

เคยสังเกตไหมว่าเวลาเราขับรถผ่านย่านดุสิต บรรยากาศรอบข้างมักจะเปลี่ยนไปจากความวุ่นวายของเมืองกรุง กลายเป็นพื้นที่ที่มีความสง่างาม เงียบสงบ และเต็มไปด้วยอาคารที่มี สถาปัตยกรรมโดดเด่นสะดุดตา หลายคนอาจคุ้นชินกับการเห็นพระที่นั่งอันร่มรื่นหรือกลุ่มอาคารหน่วยงานราชการตั้งเรียงรายกัน แต่เบื้องหลังความคุ้นตานี้มีเรื่องราวการวาง ผังเมืองที่เกิดขึ้นจากวิสัยทัศน์ที่กว้างไกลของอดีตบูรพกษัตริย์ไทยในวันที่กรุงเ.. ดูเพิ่ม

หลายคนที่อยู่อาศัยในกรุงเทพมหานครหรือเคยผ่านไปย่านตะวันออกของเมืองหลวง มักคุ้นหูกับชื่อเขตประเวศเป็นอย่างดี แต่น้อยคนนักจะเอะใจว่าชื่อนี้มีความหมายลึกซึ้งอย่างไร และ ทําไมพื้นที่แถบนี้ถึงเคยเป็นส่วนหนึ่งของเขตพระโขนงที่กว้างใหญ่ไพศาลในอดีต การย้อนรอยประวัติศาสตร์ของพื้นที่แห่งนี้ไม่ได้บอกเล่าแค่การเปลี่ยนชื่อเรียกขาน แต่เป็นการ สะท้อนภาพการขยายตัวของเมืองที่ค่อยๆ เปลี่ยนจากทุ่งนาเขียวขจีมาเป็นตึก.. ดูเพิ่ม

เมื่อพูดถึงคลองที่หลายคนคุ้นเคยจากการสัญจรในกรุงเทพมหานคร เชื่อว่าชื่อของคลองแสนแสบต้องปรากฏขึ้นในความคิดเป็นอันดับต้นๆ เส้นทางน้ําสายนี้ไม่ได้มีดี เพียงแค่การเป็นทางลัดเลี่ยงรถติด แต่ยังซ่อนเรื่องราวทางประวัติศาสตร์และที่มาของชื่อที่เรียกได้ว่าน่าสนใจไม่น้อย ชื่อแสนแสบนั้นมีคําอธิบายที่เล่าต่อกัน มาหลายกระแส แต่ที่โดดเด่นและเป็นที่ยอมรับมากที่สุดเกี่ยวพันกับความยากลําบากของไพร่พลและชาวบ้านในอดีตท.. ดูเพิ่ม

เมื่อพูดถึงคลองที่หลายคนคุ้นเคยจากการสัญจรในกรุงเทพมหานคร เชื่อว่าชื่อของคลองแสนแสบต้องปรากฏขึ้นในความคิดเป็นอันดับต้นๆ เส้นทางน้ําสายนี้ไม่ได้มีดี เพียงแค่การเป็นทางลัดเลี่ยงรถติด แต่ยังซ่อนเรื่องราวทางประวัติศาสตร์และที่มาของชื่อที่เรียกได้ว่าน่าสนใจไม่น้อย ชื่อแสนแสบนั้นมีคําอธิบายที่เล่าต่อกัน มาหลายกระแส แต่ที่โดดเด่นและเป็นที่ยอมรับมากที่สุดเกี่ยวพันกับความยากลําบากของไพร่พลและชาวบ้านในอดีตท.. ดูเพิ่ม

หากใครเคยสัญจรผ่านย่านชานเมืองทางทิศตะวันออกของกรุงเทพมหานคร เชื่อว่าต้องเคยได้ยินชื่อเขตคลองสามวา หลายคนอาจคุ้นเคยกับชื่อนี้ในฐานะพื้นที่อยู่อาศัยที่ กําลังขยายตัว แต่ทราบหรือไม่ว่าเบื้องหลังชื่อที่ดูเรียบง่ายนี้ มีเรื่องราวของวิถีชีวิตดั้งเดิมที่ผูกพันกับสายน้ําอย่างแนบแน่น การจะทําความเข้าใจที่มาของ ชื่อนี้ ต้องย้อนกลับไปมองสภาพภูมิศาสตร์ของพื้นที่เมื่อหลายสิบปีก่อน ซึ่งในอดีตพื้นที่แห่งนี้เป็.. ดูเพิ่ม

เคยสังเกตไหมว่าเวลานั่งรถผ่าน เยาวราช ทรงวาด หรือตลาดน้อย บรรยากาศรอบข้างดูคึกคักและเต็มไปด้วยตึกแถว ร้านค้า ศาลเจ้า และอาคารเก่าแก่ที่ตั้งเรียงชิดกันจนแทบไม่มีพื้นที่ว่าง ย่านการค้าสำคัญเหล่านี้อยู่ใน เขตสัมพันธวงศ์ ซึ่งมีพื้นที่ประมาณ 1.416 ตารางกิโลเมตร และเป็นเขตที่มีขนาดเล็กที่สุดในกรุงเทพมหานคร แม้พื้นที่จะเล็กมาก แต่กลับบรรจุทั้งประวัติศาสตร์ การค้า อาหาร และวัฒนธรรมไทยเชื้อสายจีนเอาไว้อย่.. ดูเพิ่ม

ทุกครั้งที่เดินทางผ่านดอนเมือง หลายคนอาจนึกถึงสนามบิน เครื่องบิน และการจราจรที่หนาแน่นเป็นอันดับแรก แต่ก่อนที่พื้นที่แห่งนี้จะกลายเป็นศูนย์กลางการเดินทางสำคัญ ดอนเมืองเคยเป็นพื้นที่ป่าสะแกและทุ่งนา มีบ้านเรือนอยู่ไม่มาก และมีชื่อเรียกที่แตกต่างจากปัจจุบันอย่างชัดเจน ชื่อ “ดอนเมือง” จึงไม่ได้บอกเพียงตำแหน่งบนแผนที่ แต่ยังเก็บร่องรอยของภูมิประเทศ วิถีชุมชน และการเปลี่ยนผ่านจากพื้นที่ชาน.. ดูเพิ่ม