จุลินทรีย์

เกลือไม่ได้ทำงานเพียงลำพัง หลายครัวเรือนคุ้นเคยกับปลาร้าและปลาจ่อมในฐานะเครื่องปรุงรสที่ช่วยเพิ่มความกลมกล่อมให้อาหาร แต่เบื้องหลังกลิ่นหอมเฉพาะตัวและรสเค็มนัวมีระบบชีวภาพขนาดเล็กทำงานอยู่ในไหหมัก กระบวนการนี้เริ่มจากการนำปลาสดมาคลุกเกลือ แล้วปล่อยให้เวลา อุณหภูมิ และจุลินทรีย์ในวัตถุดิบร่วมกันเปลี่ยนเนื้อปลาให้มีรส กลิ่น และเนื้อสัมผัสแบบใหม่ เกลือมีหน้าที่ดึงน้ำออกจากเซลล์ของปลาและจุลินทรีย์หลา.. ดูเพิ่ม

ลองมองไปรอบ ๆ ห้อง แล้วลองถามตัวเองเล่น ๆ ว่า ตอนนี้มีเชื้อราอยู่ตรงไหนบ้าง? คำตอบอาจทำให้รู้สึกแปลกนิดหน่อย เพราะเชื้อราไม่ได้มีแค่ก้อนราสีเขียวบนขนมปัง หรือเห็ดที่โผล่ขึ้นมาหลังฝนตกเท่านั้น แต่ยังมีสปอร์ของเชื้อราขนาดเล็กมากลอยอยู่ในอากาศและกระจายอยู่ตามสิ่งแวดล้อมทั่วไป แน่นอนว่าไม่ได้หมายความว่ารอบตัวเต็มไปด้วยเชื้อราจนต้องคอยหวาดระแวง เพราะเชื้อราส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นอันตรายต่อมนุษย์ และหลายชนิ.. ดูเพิ่ม

ลองนึกภาพว่ากำลังยืนอยู่บนพื้นดินธรรมดา ๆ ใต้เท้าอาจมีทั้งรากไม้ ไส้เดือน ก้อนหิน และดินหลายชั้น แต่ถ้าลึกลงไปอีกหลายสิบ หลายร้อย หรือหลายพันเมตร โลกข้างล่างจะเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง ไม่มีแสงแดด ไม่มีต้นไม้ ไม่มีเสียงรถ และบางพื้นที่แทบไม่มีออกซิเจน สิ่งที่น่าสนใจคือ โลกใต้ดินไม่ได้ว่างเปล่าอย่างที่มองจากด้านบน ตรงกันข้าม นักวิทยาศาสตร์พบว่ามีสิ่งมีชีวิตจำนวนมากอาศัยอยู่ในพื้นที่ใต้ผิวโลก และส่วนใ.. ดูเพิ่ม

ถ้ามีใครถามว่า “สิ่งมีชีวิตต้องการอะไรถึงจะอยู่รอด?” คำตอบที่คุ้นเคยคงเป็น น้ำ อาหาร อากาศ และอุณหภูมิที่เหมาะสม แต่ธรรมชาติกลับมีสิ่งมีชีวิตบางกลุ่มที่เหมือนจะบอกว่า เงื่อนไขเหล่านั้นไม่ได้จำเป็นในแบบที่มนุษย์คิดเสมอไป มีสิ่งมีชีวิตที่อยู่ในน้ำร้อนจัด ทะเลลึกที่แรงดันมหาศาล ทะเลสาบเค็มจัด บริเวณที่เป็นกรดรุนแรง หรือแม้แต่สถานที่ที่มีรังสีสูง สิ่งมีชีวิตเหล่านี้มักถูกเรียกรวม ๆ ว่า ex.. ดูเพิ่ม

จมูกกำลังทำหน้าที่เป็นเครื่องคัดกรองแบบเร็ว หยิบเสื้อขึ้นมา ดึงช่วงรักแร้เข้าหาจมูก สูดหนึ่งที แล้วตัดสินว่าใส่ต่อได้หรือควรลงตะกร้า พฤติกรรมนี้ดูขำ แต่มีเหตุผลทางชีววิทยารองรับอยู่พอสมควร เพราะกลิ่นเป็นข้อมูลที่สมองอ่านได้เร็วมาก เสื้อที่ผ่านการสวมจะรับเหงื่อ ไขมันผิว เซลล์ผิว และจุลินทรีย์จากร่างกายไว้บางส่วน เมื่อจุลินทรีย์บริเวณรักแร้ย่อยสารตั้งต้นจากเหงื่อและสารคัดหลั่ง จึงเกิดโมเลกุลระเหยที.. ดูเพิ่ม

เมื่อพูดถึงแบคทีเรีย หลายคนอาจนึกถึงเชื้อโรค อาหารบูด หรือสิ่งสกปรกก่อนเป็นอันดับแรก แต่ความจริงคือ แบคทีเรียไม่ได้มีแต่ตัวร้าย รอบตัวเรามีแบคทีเรียอยู่แทบทุกที่ ทั้งในดิน น้ำ สิ่งแวดล้อม และในร่างกายของมนุษย์เอง ที่สำคัญคือระบบนิเวศของโลกพึ่งพากระบวนการที่แบคทีเรียมีส่วนร่วมมากกว่าที่หลายคนคิด ลองสมมติว่า วันหนึ่งแบคทีเรียทุกชนิดบนโลกหายไปพร้อมกัน ไม่ใช่แค่แบคทีเรียที่ทำให้เกิดโรค แต่รวมถึงแบคที.. ดูเพิ่ม

จูบหนึ่งครั้ง สมองได้ข้อมูลเยอะกว่าที่ริมฝีปากบอก มีเรื่องประหลาดอย่างหนึ่งเกี่ยวกับการจูบ คือก่อนริมฝีปากแตะกัน คนสองคนอาจรู้สึกว่าทุกอย่างเข้ากันดี หน้าตาถูกใจ คุยสนุก บุคลิกโอเค แต่พอจูบจริงกลับเกิดความรู้สึกว่า ไม่ใช่แฮะ แบบอธิบายเหตุผลชัดๆ ไม่ได้ความรู้สึกนี้ทำให้นักวิจัยด้านพฤติกรรมมนุษย์สนใจมานานว่า การจูบอาจไม่ได้มีหน้าที่แค่สร้างอารมณ์โรแมนติก แต่เป็นพฤติกรรมที่เปิดโอกาสให้ร่างกายรับข้อม.. ดูเพิ่ม

แอร์เย็นฉ่ำ แต่ข้างในอาจกำลังสร้างเมืองจุลินทรีย์ เปิดฝาครอบแอร์ที่ไม่ได้ล้างมานาน บางเครื่องจะเห็นฝุ่นดำเกาะฟิลเตอร์ คราบชื้นบนคอยล์เย็น เมือกลื่นในถาดน้ำทิ้ง และท่อระบายน้ำที่มีกลิ่นตุๆ จุดเหล่านี้ไม่ได้เป็นแค่ความสกปรกธรรมดา แต่มันรวมของสามอย่างไว้พอดีมาก คือ น้ำ อาหาร และพื้นผิวให้เกาะ จุลินทรีย์เลยตั้งหลักได้ง่ายเหมือนเจอพื้นที่พร้อมเข้าอยู่ตัวที่ถูกมองข้ามบ่อยสุดคือ ถาดน้ำทิ้งกับคอยล์เย็น เ.. ดูเพิ่ม

ใครจะคิดว่า "สะดือ" ที่แทบไม่มีใครสนใจ จะซ่อนโลกใบเล็กที่ไม่เหมือนใครเอาไว้ เวลาพูดถึงลายนิ้วมือหรือดีเอ็นเอ หลายคนคงนึกถึงสิ่งที่ใช้ระบุตัวตนของมนุษย์ แต่มีอีกเรื่องที่น่าสนใจไม่แพ้กัน นั่นคือแบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในสะดือของเรา เพราะนักวิจัยพบว่าแต่ละคนมีชุมชนของจุลินทรีย์ที่แตกต่างกันอย่างมาก จนเปรียบได้กับลายเซ็นทางชีวภาพของแต่ละบุคคล สะดือคือบ้านของจุลินทรีย์นับร้อยชนิด แม้จะเป็นพื้นที่เล็กมาก.. ดูเพิ่ม

ฟังดูเหมือนเรื่องน่าตกใจ แต่ความจริงกลับทำให้เราเข้าใจร่างกายตัวเองมากขึ้น เวลาพูดถึงแบคทีเรีย หลายคนมักนึกถึงเชื้อโรคที่ต้องกำจัดให้หมด แต่ความจริงแล้ว ร่างกายของคนเราคือบ้านหลังใหญ่ของจุลินทรีย์นับล้านล้านตัว โดยเฉพาะในลำไส้ ผิวหนัง ช่องปาก และโพรงจมูก สิ่งมีชีวิตขนาดเล็กเหล่านี้อยู่กับเรามาตั้งแต่เกิด และส่วนใหญ่ไม่ได้สร้างปัญหา กลับช่วยให้ร่างกายทำงานได้ตามปกติอีกด้วย ตัวเลขที่หลายคนเคยเข้าใจ.. ดูเพิ่ม

คำว่า “ชีสคือนมบูด” ใช้อธิบายแบบขำ ๆ ได้ แต่ถ้าพูดให้ตรง ชีสไม่ใช่นมที่ปล่อยทิ้งไว้จนเสียเอง ชีสคือผลิตภัณฑ์ที่นำโปรตีนในนมมาทำให้จับตัวเป็นก้อน ภายใต้การควบคุมเชื้อ อุณหภูมิ เวลา ความเป็นกรด และความเค็ม แล้วแยกน้ำบางส่วนออก บางชนิดกินสด บางชนิดต้องบ่มต่อจนเกิดกลิ่นและรสเฉพาะตัว นมบูดตามธรรมชาติเกิดจากจุลินทรีย์ที่ไม่ทราบชนิดเข้าไปเพิ่มจำนวน อาจมีทั้งเชื้อที่ทำให้อาหารเสีย เชื้อก่อโรค.. ดูเพิ่ม

หลายคนมักใช้วิธีดมกลิ่นอาหารเพื่อตรวจสอบว่าอาหารที่เก็บไว้ข้ามคืนหรือแช่ตู้เย็นไว้นานนั้นยังกินได้อยู่หรือไม่ ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่พบบ่อยในแทบทุกครัวเรือนเพราะดูเป็นวิธีที่ง่ายและรวดเร็วที่สุด แต่ในความเป็นจริงการใช้ประสาทสัมผัสในการดมเพียงอย่างเดียวนั้นมีความเสี่ยงสูงที่จะทำให้เราได้รับประทานอาหารที่ปนเปื้อนเชื้อก่อโรคเข้าไปโดยไม่รู้ตัว ปัญหาส่วนใหญ่เกิดจากความเข้าใจผิดว่าอาหารที่เสียแล้วต้องมีกลิ.. ดูเพิ่ม

หลายคนอาจคุ้นเคยกับปลวกในฐานะแมลงตัวเล็กที่ทำลายบ้าน ทำลายเฟอร์นิเจอร์ หรือกินไม้เก่งมาก แต่เบื้องหลังชีวิตของปลวกยังมีเรื่องเกี่ยวกับธรรมชาติที่น่าสนใจ เพราะปลวกเป็นหนึ่งในสัตว์ที่มีบทบาทต่อการปล่อยก๊าซมีเทนสู่บรรยากาศจำนวนมาก ก๊าซมีเทนเป็นก๊าซเรือนกระจกชนิดหนึ่งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติจากกระบวนการย่อยสลายสารอินทรีย์ จุดเด่นของมันคือสามารถกักเก็บความร้อนได้มากกว่าก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในช่วงเวลาหนึ่.. ดูเพิ่ม

เคยนั่งมองก๊อกน้ำที่ปิดไม่สนิทแล้วมีน้ำหยดติ๋งๆ ลงมาไหม เวลาเห็นแล้วบางคนก็รำคาญเสียง บางคนก็เสียดายค่าน้ำ แต่เชื่อเถอะว่าน้อยคนที่จะมานั่งคิดว่าไอ้น้ำหยดเล็กจิ๋วแค่นี้มันมีอะไรซ่อนอยู่ข้างในบ้าง เรามักจะมองว่ามันก็แค่น้ำหยดเดียว เช็ดปื๊ดเดียวก็แห้ง ไม่เห็นจะมีอะไรสลักสำคัญ แต่พอเอาแว่นขยายทางวิทยาศาสตร์ไปส่องดู หรือลองไปถามพวกนักเคมีนักชีววิทยา ความจริงที่ซ่อนอยู่ในหยดน้ำใสๆ หยดนั้นอาจจะทำให้หลา.. ดูเพิ่ม

น้ำผึ้งเป็นหนึ่งในอาหารธรรมชาติที่แปลกที่สุดในโลก เพราะสามารถเก็บไว้ได้นานหลายปี หรือแม้กระทั่ง “นานจนแทบไม่เน่าเสีย” หากเก็บอย่างถูกวิธี เรื่องนี้ไม่ใช่ความลึกลับ แต่มีคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์ที่น่าสนใจมาก ไขความลับ: ทำไมน้ำผึ้งถึงไม่เน่าเสีย น้ำผึ้งเป็นหนึ่งในอาหารธรรมชาติที่น่าสนใจมาก เพราะสามารถเก็บไว้ได้นานหลายปี หรือในหลายกรณีแทบไม่เน่าเสีย หากเก็บอย่างถูกวิธี เรื่องนี้ไม่ใช่ความล.. ดูเพิ่ม

เวลาพูดถึงลำไส้ หลายคนอาจนึกถึงแค่การย่อยอาหาร แต่ถ้ามองลึกลงไปกว่านั้น จะเห็นว่ามีสิ่งมีชีวิตเล็ก ๆ จำนวนมหาศาลอาศัยอยู่ร่วมกันเหมือนป่าขนาดย่อมในร่างกาย แต่ละตัวมีหน้าที่ต่างกัน บางตัวช่วยย่อย บางตัวช่วยสร้างสารที่ร่างกายใช้ บางตัวคอยรักษาสมดุลโดยรวมของระบบทั้งหมด 1 ลำไส้ไม่ได้ว่างเปล่า แต่เต็มไปด้วยชุมชนจุลินทรีย์ ภายในลำไส้มีแบคทีเรียหลายพันชนิดอยู่ร่วมกันเป็นระบบนิเวศ คล้ายป่าที่มีทั้งต้นไม้.. ดูเพิ่ม

ปลาร้าเป็นอาหารที่ทำให้หลายคนสงสัยมาก เพราะหน้าตา กลิ่น และวิธีทำดูเหมือนของที่ “เน่าแล้ว” แต่คนไทยหลายพื้นที่กลับกินกันมานาน เอาไปใส่ส้มตำ แกง อ่อม แจ่ว หรือทำเป็นน้ำปลาร้าปรุงรสจนกลายเป็นรสชาติที่ขาดไม่ได้สำหรับหลายบ้าน คำถามคือ ถ้ามันดูเหมือนเน่า แล้วทำไมถึงกินได้ คำตอบอยู่ที่ความต่างระหว่าง “การเน่าเสีย” กับ “การหมัก” สองอย่างนี้อาจดูคล้ายกันตรงที่อาหารเปลี.. ดูเพิ่ม

ลองนึกภาพพระภิกษุในสมัยพุทธกาล กำลังเดินทางผ่านป่า ผ่านแม่น้ำ ผ่านหนองน้ำเล็ก ๆ ไม่มีขวดน้ำ ไม่มีเครื่องกรองสมัยใหม่ ไม่มีคลอรีน ไม่มีห้องแล็บ และแน่นอนว่าไม่มีใครมีกล้องจุลทรรศน์ แต่ในพระวินัยกลับมีเครื่องใช้อย่างหนึ่งที่น่าสนใจมาก คือ ธมกรก หรือผ้ากรองน้ำ ธมกรกเป็นอุปกรณ์ที่พระสงฆ์ใช้สำหรับกรองน้ำก่อนดื่มหรือก่อนใช้ เพื่อป้องกันไม่ให้สิ่งมีชีวิตเล็ก ๆ ในน้ำถูกกลืน ถูกทำลาย หรือถูกเบียดเบียนโดยไ.. ดูเพิ่ม

ไส้ติ่งไม่ได้ไร้ประโยชน์อย่างที่เคยเข้าใจกัน เมื่อก่อนหลายคนเรียนมาว่าไส้ติ่งเป็นอวัยวะที่แทบไม่มีประโยชน์ เหลือมาจากวิวัฒนาการ และมีแต่รอวันอักเสบจนต้องผ่าตัดออก แต่ความเข้าใจในปัจจุบันเปลี่ยนไปพอสมควรแล้ว นักวิทยาศาสตร์พบว่าไส้ติ่งน่าจะมีบทบาทบางอย่างกับระบบภูมิคุ้มกันและจุลินทรีย์ในลำไส้ พูดตรง ๆ คือ ไส้ติ่งไม่ใช่อวัยวะจำเป็นแบบหัวใจ ปอด หรือตับ คนที่ผ่าไส้ติ่งออกก็ยังใช้ชีวิตได้ตามปกติ แต่ก็ไ.. ดูเพิ่ม

ฟองน้ำล้างจานอาจดูเหมือนยังใช้ได้ แต่ความชื้น เศษอาหาร และรูพรุนจำนวนมาก ทำให้กลิ่นอับเกิดขึ้นได้เร็ว โดยเฉพาะเมื่อวางทิ้งไว้ในจุดที่แห้งช้า ฟองน้ำล้างจานเป็นของใช้ในครัวที่หลายบ้านเปลี่ยนบ่อยกว่าที่คิด บางครั้งเพิ่งใช้ไปไม่นาน สีและรูปทรงยังดูปกติ แต่พอยกขึ้นมาใกล้ ๆ กลับมีกลิ่นอับชัดเจน กลิ่นนี้ไม่ได้เกิดจากความเก่าของฟองน้ำอย่างเดียว แต่เกี่ยวกับสิ่งที่ฟองน้ำต้องเจอทุกวัน ทั้งคราบอาหาร น้ำมัน .. ดูเพิ่ม