ต้นกำเนิดหวยไทย

"หวย" เป็นการเสี่ยงโชคด้วยตัวเลขที่ฝังรากลึกอยู่ในวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของสังคมไทยมาอย่างยาวนานนั้น ซึ่งมีจุดเริ่มต้นและประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจอย่างยิ่ง โดยแท้จริงแล้วหวยไม่ได้มีกำเนิดมาจากภูมิปัญญาหรือประเพณีดั้งเดิมของชาวไทย แต่เป็นวัฒนธรรมการเล่นพนันที่ถูกนำเข้ามาโดยชาวจีนยวน ที่อพยพมาในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ซึ่งตรงกับรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ในช่วงเวลานั้น ประเทศไทยประสบปัญหาวิกฤตเศรษฐกิจอย่างหนัก อันเนื่องมาจากสภาวะเงินตึงตัว ข้าวยากหมากแพง และ เกิดภัยแล้งติดต่อกันหลายปี ส่งผลให้ประชาชนขาดแคลนเงินเบี้ยและไม่ยอมนำเงินออกมาจับจ่ายใช้สอย แต่กลับนำเงินไปกักตุนหรือฝังดินไว้ ทำให้เงินหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจลดลงอย่างน่าตกใจ ด้วยเหตุนี้ ทางราชการจึงพยายามหามาตรการที่จะดึงเงินตราที่ถูกกักตุนไว้นี้ กลับคืนเข้าสู่ระบบคลังหลวง และ วิธีที่ถูกเลือกนำมาใช้ก็คือการตั้งโรงหวยขึ้นมา เพื่อจูงใจให้ประชาชนนำเงินออกมาใช้จ่ายผ่านความหวังในการเสี่ยงโชค

คำว่า "หวย" มาจากภาษาจีนคำว่า "ฮวย" ซึ่งแปลว่า "ดอกไม้" โดยในยุคแรกเริ่มเดิมที หวยไม่ได้ใช้ตัวเลขอย่างในปัจจุบัน แต่เป็นการเล่นทายชื่อตัวละครในวรรณคดีจีน หรือ แผ่นป้ายรูปดอกไม้และสัตว์ต่างๆ รวมทั้งสิ้น 36 ตัวป้าย โดยเจ้ามือจะเลือกแผ่นป้ายหนึ่งแผ่นใส่ไว้ในถุงผ้า แล้วแขวนไว้บนนั่งร้านสูง เพื่อให้ผู้เล่นได้แทงว่าแผ่นป้ายที่ซ่อนอยู่นั้นคือตัวละครหรือรูปอะไร? ต่อมาเมื่อการเล่นหวยเริ่มแพร่หลายและขยายตัวขึ้น จึงได้มีการเปลี่ยนจากการใช้รูปภาพ มาเป็นการใช้ตัวอักษรจีน 36 ตัวแทน ซึ่งคนไทยในสมัยนั้นเรียกกันติดปากว่า "หวย ก ข" เนื่องจากมีการนำตัวอักษรไทยตัว "ก-ข" เข้ามาเทียบเคียงกำกับไว้กับตัวอักษรจีน เพื่อให้คนไทยที่อ่านภาษาจีนไม่ออก สามารถเข้าร่วมเล่นได้อย่างสะดวกและเข้าใจง่ายขึ้น การเล่น "หวย ก ข" กลายเป็นที่นิยมอย่างรวดเร็วและกระจายไปทั่วทั้งพระนครและหัวเมืองใกล้เคียง ไม่ว่าจะเป็นคนชนชั้นใดก็ต่างหลงใหลในการเสี่ยงโชคนี้ เพราะความหวังที่จะได้เงินรางวัลจำนวนมหาศาล กลับมาด้วยเงินลงทุนเพียงเล็กน้อย

บุคคลที่มีบทบาทสำคัญที่สุดในการก่อตั้งและบริหารจัดการหวยในยุคแรกก็ คือ "นายอากรหวย" โดยรัชกาลที่ 3 ได้ทรงอนุญาตให้ "หง" หรือ "จีนหง" (ซึ่งต่อมาได้รับการโปรดเกล้าฯบรรดาศักดิ์เป็น "พระศรีไชยบาน") เป็นผู้รับสัมปทานเปิดโรงหวยเป็นคนแรก โดยนายอากรหวยจะต้องจ่ายภาษีอากรหวยให้แก่รัฐบาล เป็นจำนวนเงินตามที่ตกลงกันไว้ ทำให้หวยกลายเป็นแหล่งรายได้มหาศาลของแผ่นดินในยุคนั้น ส่งผลให้รัฐบาลสามารถนำเงินภาษีจากโรงหวยไป ใช้ในการพัฒนาประเทศและทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาได้มากมาย อย่างไรก็ตาม ผลกระทบทางสังคมที่ตามมาก็มีความรุนแรงไม่แพ้กัน การแพร่ระบาดของหวยทำให้ประชาชนจำนวนมากหมกมุ่นอยู่กับการแทงหวยจนไม่เป็นอันทำงาน ละทิ้งการเกษตรและการค้าขาย บางรายถึงขั้นหมดเนื้อหมดตัว ปล้นชิงทรัพย์ หรือขายลูกขายเมียเพื่อนำเงินไปแทงหวย จนเกิดปัญหาอาชญากรรมและปัญหาสังคมอื่นๆ ตามมาเป็นพรวน...

เมื่อเข้าสู่รัชสมัยของ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 แม้จะมีผู้ร้องเรียนถึงโทษภัยของหวย แต่เนื่องจากรัฐยังคงพึ่งพารายได้จากภาษีหวยเป็นจำนวนมาก จึงยังไม่มีการยกเลิก แต่มีการปรับเปลี่ยนระเบียบและควบคุมให้เป็นระบบระเบียบมากขึ้น จนกระทั่งในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ประเทศไทยเริ่มเปิดรับเอาอารยธรรมและแนวคิดแบบตะวันตกเข้ามาปรับใช้ มีการปฏิรูปประเทศในทุกด้าน รวมถึงการตระหนักถึงโทษภัยของการพนัน ที่มีต่อการพัฒนาคนและชาติ พระองค์จึงทรงมีพระราชดำริที่จะเลิกการเล่นหวยและบ่อนการพนันต่างๆ แต่การยกเลิกทันทีนั้นทำได้ยากเนื่องจากจะกระทบกระเทือนต่อรายได้ของแผ่นดินอย่างรุนแรง พระองค์จึงทรงใช้วิธีทยอยปิดโรงหวยและลดจำนวนบ่อนการพนันลงทีละแห่ง พร้อมทั้งหาภาษีประเภทอื่นเข้ามาทดแทนรายได้ที่สูญเสียไป จนกระทั่งในที่สุด ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 การเล่น "หวย ก ข" ก็ถูกประกาศยกเลิกอย่างเป็นทางการและเด็ดขาดทั่วประเทศ ถือเป็นการปิดฉากยุคสมัยของ "หวย ก ข" ที่ดำเนินยาวนานเกือบศตวรรษ

แม้ "หวย ก ข" จะถูกยกเลิกไปแล้ว แต่ความชื่นชอบในการเสี่ยงโชคของคนไทยไม่ได้หายไปไหน ในเวลาต่อมา ได้มีการกำเนิดขึ้นของ "สลากกินแบ่งรัฐบาล" หรือ ที่เรียกกันในปัจจุบันว่า "ลอตเตอรี่" ซึ่งมีต้นกำเนิดแตกต่างจาก "หวย ก ข" โดยสลากกินแบ่งรัฐบาลถูกจัดทำขึ้นเป็นครั้งแรก ในรัชสมัยรัชกาลที่ 5 ในโอกาสงานเฉลิมพระชนมพรรษา เพื่อหาเงินบำรุงกุศลและช่วยเหลือสภากาชาดสยาม ต่อมาในช่วงหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง รัฐบาลได้นำระบบสลากกินแบ่งเข้ามาใช้เป็นเครื่องมือในการระดมทุนเพื่อประโยชน์สาธารณะ การสาธารณสุข การศึกษา และ การทหารอย่างเป็นรูปธรรม... จนกระทั่งมีการจัดตั้งสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลขึ้นอย่างเป็นทางการ เพื่อทำหน้าที่ออกสลากและบริหารจัดการให้เป็นไปตามกฎหมาย โดยปรับเปลี่ยนรูปแบบจากการทายตัวอักษร มาเป็นการสุ่มออกตัวเลข ซึ่งกลายมาเป็นสลากกินแบ่งรัฐบาลที่เราคุ้นเคยในปัจจุบันนั่นเอง และ ในขณะเดียวกัน หวยใต้ดินก็เติบโตควบคู่กันมาโดยอิงผลการออกรางวัลจากสลากกินแบ่งรัฐบาล ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่า "ไม่ว่าเวลาจะผ่านไปกี่ยุคกี่สมัยและรูปแบบการเล่นจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร บทบาทของหวยในสังคมไทยก็ยังคงส่งผลต่อทั้งเศรษฐกิจ วิถีชีวิต ความเชื่อ และ วัฒนธรรมพื้นบ้านอย่างแนบแน่นไม่เสื่อมคลาย..."